یادگیری نوار قلب (ECG)
نوار قلب فقط یک خط زیگزاگ نیست؛ هر موج نشاندهندهٔ اتفاقی در قلب است. در این بسته نوار شبیهسازیشده کنار یک قلب سهبعدی همزمان حرکت میکند تا ببینی هر ریتم و هر بیماری چرا روی نوار آن شکل را میسازد.
ورود به درس تعاملیهمهٔ آموزشها
سرفصلها
- پایههاکاغذ نوار، سرعت و ولتاژ، امواج و فواصل، لیدها
- ریت، ریتم و محورنوار را مرحلهبهمرحله بخوان
- بلوکهابلوک AV، بلوک شاخهای، فاسیکولی و WPW
- هیپرتروفی و بزرگی دهلیزولتاژ، strain و شکل P
- ایسکمی و MIST پایین یا بالا؟ محل، شریان مسئول، reciprocal و Q
- آریتمیهاباریک یا پهن؟ منظم یا نامنظم؟
- الکترولیتها، دارو و QTپتاسیم، کلسیم، QT و دیگوکسین
- موردهای ترکیبیشرح حال کوتاه + نوار
وضعیتهایی که روی نوار و قلب میبینی
برای هر وضعیت توضیح کوتاه و نشانههای کلیدی نوار آمده است. نوارها شبیهسازیشدهاند و برای آموزشاند، نه تشخیص.
ریتمها
- ریتم سینوسی طبیعی Normal sinus rhythm
- ضربانها از SA node شروع میشوند و ریت حدود ۶۰ تا ۱۰۰ در دقیقه است. این مبنای مقایسهٔ همهٔ نوارهاست.
- هر P یک QRS بعدش دارد
- P در II مثبت و در aVR منفی
- PR بین ۱۲۰ تا ۲۰۰ ms
- QRS کمتر از ۱۲۰ ms
- برادیکاردی سینوسی Sinus bradycardia
- ریتم سینوسی با ریت کمتر از ۶۰ در دقیقه (اینجا حدود ۴۵).
- ریت < ۶۰
- P قبل از هر QRS و PR ثابت
- RR منظم و بلند
- تاکیکاردی سینوسی Sinus tachycardia
- ریتم سینوسی با ریت بیش از ۱۰۰ در دقیقه (اینجا حدود ۱۲۵). معمولاً پاسخ به تب، درد، کمخونی یا هیپوولمی است.
- ریت > ۱۰۰
- P سینوسی قبل از هر QRS
- شروع و پایان تدریجی (نه ناگهانی)
- آریتمی سینوسی تنفسی Sinus arrhythmia
- تغییر منظم ریت با تنفس: در دم تند و در بازدم آهسته میشود. در جوانان طبیعی است.
- RR نامنظم ولی با الگوی تنفسی
- P سینوسی یکسان قبل از هر QRS
- تفاوت RR بین کوتاهترین و بلندترین حدود ۱۶۰ ms یا بیشتر
- انقباض زودرس دهلیزی Premature atrial complex
- یک ضربان زودرس که از نقطهای در دهلیز شروع میشود، نه از گرهٔ SA. معمولاً بیخطر است.
- ضربان زودرس با P متفاوت
- QRS باریک
- مکث بعدی معمولاً کامل جبرانی نیست
- انقباض زودرس بطنی Premature ventricular complex
- ضربان زودرسی که از خود بطن شروع میشود: QRS پهن و عجیب، بدون P قبل از آن.
- QRS پهن و زودرس بدون P
- T برعکس QRS
- مکث جبرانی کامل
- فیبریلاسیون دهلیزی Atrial fibrillation
- ریتم نامنظم و بینظم، بدون موج P حقیقی. خطر لختهٔ دهلیزی و سکته دارد.
- RR نامنظمِ نامنظم
- نبودن P واضح
- خط پایهٔ لرزان
- فلوتر دهلیزی Atrial flutter (2:1)
- یک مدار ریتریی بزرگ در دهلیز راست؛ دهلیز حدود ۳۰۰ بار در دقیقه میزند و بطن معمولاً یکی در میان پاسخ میدهد.
- دندانهاره در II، III، aVF
- ریت دهلیز حدود ۳۰۰
- ریت بطن ثابت حدود ۱۵۰ (۲:۱)
- تاکیکاردی فوقبطنی (نوع AVNRT) SVT (AVNRT)
- تاکیکاردی منظم با QRS باریک که ناگهان شروع و ناگهان تمام میشود، ریت حدود ۱۷۰.
- منظم، باریک، ۱۵۰ تا ۲۵۰
- شروع و پایان ناگهانی
- P دیده نمیشود یا داخل QRS است
- تاکیکاردی بطنی Monomorphic VT
- تاکیکاردی منظم با QRS پهن که از بطن میآید. ناپایدار و خطرناک است، تا زمانی که ثابت شود نه.
- QRS پهن منظم، ریت > ۱۰۰ (معمولاً ۱۵۰ تا ۲۵۰)
- شکل QRS ثابت
- AV dissociation یا capture/fusion
- فیبریلاسیون بطنی Ventricular fibrillation
- فعالیت الکتریکی کاملاً بینظم بطنها: هیچ پمپاژی انجام نمیشود و بیمار ایست قلبی دارد.
- موجهای بینظم بدون QRS مشخص
- دامنهٔ متغیر
- بیمار بینبض است
- تورساددوپوانت Torsades de pointes
- نوعی VT پلیمورفیک که دامنهٔ QRS آن مثل تابیدن دور یک محور بالا و پایین میشود؛ معمولاً با QT بلند.
- QRS پهن با دامنهٔ موجی (spindle)
- قبلش QT بلند
- شروع پس از ضربان کوتاه-بلند-کوتاه
بلوکهای هدایتی و پیشتحریک
- بلوک AV درجه یک First-degree AV block
- تکانهها همه به بطن میرسند ولی کند. PR ثابت و بیش از ۲۰۰ ms (اینجا ۲۸۰).
- PR > ۲۰۰ ms (بیش از ۵ مربع کوچک)
- PR ثابت
- هر P یک QRS دارد
- بلوک AV درجه دو، موبیتز یک (ونکباخ) Second-degree AV block, Mobitz I
- PR از ضربانی به ضربان بعد بلندتر میشود تا یک P بدون QRS میماند و چرخه تکرار میشود.
- PR پیشرونده بلندتر
- سپس P بدون QRS
- گروهبندی ضربانها
- بلوک AV درجه دو، موبیتز دو Second-degree AV block, Mobitz II
- PR ثابت است و ناگهان یک P بدون QRS میآید. محل بلوک زیر گرهٔ AV است و میتواند به بلوک کامل برسد.
- PR ثابت
- ناگهان P بدون QRS
- اغلب QRS پهن
- بلوک کامل AV Complete (third-degree) heart block
- هیچ تکانهای از دهلیز به بطن نمیرسد. دهلیز و بطن مستقل از هم میزنند و بطن با یک ریتم فرار (escape) آهسته میزند.
- AV dissociation
- ریت بطن کم و منظم
- P بیشتر از QRS و بیارتباط
- بلوک شاخهٔ راست Right bundle branch block
- شاخهٔ راست هدایت نمیکند. بطن چپ طبیعی فعال میشود، بطن راست دیرتر و از راه سلول به سلول.
- QRS ≥ ۱۲۰ ms
- rSR′ (گوش خرگوش) در V1
- S پهن در I و V6
- بلوک شاخهٔ چپ Left bundle branch block
- شاخهٔ چپ هدایت نمیکند؛ سپتوم و بطن چپ از سمت راست و دیرتر و آهسته فعال میشوند.
- QRS ≥ ۱۲۰ ms
- R پهن بریده در V5 و V6 و I
- S عمیق یا QS در V1
- بدون Q سپتال
- بلوک فاسیکول قدامی چپ Left anterior fascicular block
- فاسیکول قدامی-فوقانی شاخهٔ چپ هدایت نمیکند؛ دیواره فوقانی-جانبی دیر فعال میشود و محور به چپ منحرف میشود.
- انحراف محور به چپ (≤ −۴۵°)
- qR در I و aVL
- rS در II، III و aVF
- QRS < ۱۲۰ ms
- پیشتحریکی WPW WPW pre-excitation
- یک مسیر فرعی (دسته کنت) دهلیز را مستقیم به بطن وصل میکند و بخشی از بطن را زودتر فعال میکند.
- PR < ۱۲۰ ms
- delta wave
- QRS کمی پهن
هیپرتروفی و بزرگی دهلیز
- هیپرتروفی بطن چپ LV hypertrophy
- دیوارهٔ بطن چپ ضخیم شده است؛ ولتاژ QRS بالا میرود و ST-T «strain» میشود.
- S در V1 + R در V5 یا V6 > ۳۵ mm (Sokolow-Lyon)
- ST-T strain در V5 و V6
- اغلب محور چپ
- هیپرتروفی بطن راست RV hypertrophy
- دیوارهٔ بطن راست ضخیم شده است؛ بردار QRS به راست و جلو میرود.
- R غالب در V1 (R/S > ۱)
- انحراف محور به راست (> +۹۰°)
- strain راست در V1 تا V3
- بزرگی دهلیز چپ (P mitrale) Left atrial enlargement (P mitrale)
- موج P پهن و دوقله در لید II؛ فعالسازی دهلیز چپ طولانیتر میشود.
- P > ۱۲۰ ms (بیش از ۳ مربع کوچک)
- P دوقله در II
- قسمت منفی عمیق P در V1
- بزرگی دهلیز راست (P pulmonale) Right atrial enlargement (P pulmonale)
- موج P بلند و نوکتیز در II، III و aVF؛ فعالسازی زودتر و بزرگتر دهلیز راست.
- P > ۲٫۵ mm در II
- P نوکتیز و باریک
- پهنا < ۱۲۰ ms
ایسکمی، انفارکتوس و پریکاردیت
- ایسکمی ساباندوکاردیال Subendocardial ischaemia
- کمبود جریان در لایهٔ داخلی دیواره بطن چپ که ST را در لیدهای روبهرو پایین میآورد.
- ST افقی یا downsloping ≥ ۰٫۵ تا ۱ mm
- در لیدهای روبهروی ناحیه
- در تست ورزش یا درد آنژینی بدتر میشود
- T معکوس ایسکمیک Ischaemic T-wave inversion
- موج T متقارن و معکوس در لیدهایی که معمولاً T مثبت دارند.
- T معکوس متقارن و عمیق
- در لیدهای ناحیهٔ مبتلا
- ST معمولاً تقریباً ایزوالکتریک
- STEMI قدامی (LAD) Anterior STEMI
- ST بالا در V1 تا V4 بهدلیل انسداد حاد LAD.
- ST ≥ ۱ mm بالا در ≥ ۲ لید مجاور (V1 تا V4)
- T بلند یا Q تازه ممکن است همراه باشد
- reciprocal در II، III و aVF
- نشانهٔ مسئول: LAD
- STEMI تحتانی (RCA) Inferior STEMI
- ST بالا در II، III و aVF؛ معمولاً انسداد RCA (و گاهی LCx).
- ST بالا در II، III، aVF
- ST پایین reciprocal در I و aVL
- ST در III > II ← RCA
- STEMI جانبی (LCx / دیاگونال) Lateral STEMI
- ST بالا در I، aVL، V5 و V6 با انسداد LCx یا diagonal.
- ST بالا در I، aVL، V5، V6
- reciprocal احتمالی در III و aVF
- LCx یا شاخهٔ دیاگونال
- انفارکتوس خلفی Posterior MI
- ST پایین و R بلند در V1 تا V3؛ تصویر آینهای از دیوارهٔ خلفی.
- ST پایین افقی در V1 تا V3
- R بلند و T مثبت در V1 تا V3
- تأیید با V7 تا V9
- انفارکتوس قدیمی تحتانی (Q پاتولوژیک) Old inferior MI (Q waves)
- Q عمیق در II، III و aVF، بدون ST بالا، یعنی اسکار یک انفارکتوس قدیمی.
- Q ≥ ۴۰ ms یا عمق > ۲۵٪ R
- در II، III، aVF
- ST ایزوالکتریک
- پریکاردیت Acute pericarditis
- ST بالای منتشر و مقعر در بیشتر لیدها همراه با PR پایین، بدون ناحیهٔ کرونری مشخص.
- ST بالای مقعر منتشر
- PR پایین (و PR بالا در aVR)
- بدون reciprocal، غیر از aVR و V1
الکترولیتها و داروها
- هیپرکالمی Hyperkalaemia
- T بلند و باریک نوکتیز که با بالارفتن پتاسیم P را کمدامنه و QRS را پهن میکند.
- T نوکتیز و باریک
- P کمدامنه، PR بلند
- QRS پهن در K بالاتر
- هیپوکالمی Hypokalaemia
- T کمدامنه یا صاف، ST پایین و موج U برجسته.
- T صاف
- U برجسته
- ST پایین
- هیپوکلسمی Hypocalcaemia
- QT بلند بهدلیل طولانیشدن قطعهٔ ST؛ T تقریباً طبیعی است.
- ST طولانی و تخت
- QT بلند
- T با عرض طبیعی
- هیپرکلسمی Hypercalcaemia
- QT کوتاه بهدلیل کوتاهشدن یا حذف قطعهٔ ST.
- QT کوتاه
- ST خیلی کوتاه یا بدون ST
- T بلافاصله بعد از QRS
- QT بلند Long QT
- رپلاریزاسیون بطنی طولانی که خطر torsades را بالا میبرد. علل: مادرزادی، دارویی و الکترولیتی.
- QTc > حدود ۴۴۰ (♂) و ۴۶۰ (♀)
- QTc > ۵۰۰ پرخطر
- T پهن یا دوقله
- اثر دیگوکسین Digoxin effect
- ST «قاشقی» (scooped) که اثر دارو است و لزوماً مسمومیت نیست.
- ST قاشقی (scooped)
- QT کوتاه
- سمیت: آریتمی و بلوک AV