قانون اول: عضله فقط میکشد
عضله هیچوقت هل نمیدهد. فقط کوتاه میشود و دو سرِ خود را به هم نزدیک میکند. به همین دلیل عضلات جفتجفت کار میکنند: یکی مفصل را خم میکند، دیگری آن را باز میکند.
تاندون و رباط
| بافت | انگلیسی | چه چیزی را به چه چیزی وصل میکند | کار |
|---|---|---|---|
| تاندون (وتر) | Tendon | عضله به استخوان | نیروی عضله را به استخوان منتقل میکند |
| رباط | Ligament | استخوان به استخوان | مفصل را کنار هم نگه میدارد |
مبدأ و انتها
هر عضله دستکم دو نقطهٔ اتصال دارد:
- مبدأ (Origin): سری که معمولاً ثابت میماند؛ بیشتر به تنه نزدیکتر است.
- انتها (Insertion): سری که معمولاً حرکت میکند؛ بیشتر از تنه دورتر است.
وقتی عضله منقبض میشود، انتها به سمت مبدأ کشیده میشود.
مثال — عضلهٔ دوسر بازویی:
- مبدأ روی کتف است و ثابت میماند.
- انتها روی ساعد است و بالا میآید.
- نتیجه: آرنج خم میشود.
استثنای مهم: جابهجا شدن مبدأ و انتها
در حرکات زنجیرهٔ بسته، سرِ دور ثابت است و سرِ نزدیک حرکت میکند. مثال: در بارفیکس همان عضلهٔ دوسر کار میکند، اما دست روی میله ثابت است و بدن به سمت دست بالا میرود.
پس بهجای حفظ کردنِ «کدام سر ثابت است»، بپرسید: در این حرکت کدام طرف آزاد است؟ همان طرف حرکت میکند.
سه نوع انقباض
| نوع | انگلیسی | طول عضله | چه زمانی | مثال در جلو بازو |
|---|---|---|---|---|
| کوتاهشونده | Concentric | کوتاه میشود | غلبه بر وزنه | بالا آوردن دمبل |
| بلندشونده | Eccentric | زیر بار بلند میشود | کنترل وزنه در برگشت | پایین بردن آرام دمبل |
| ایستا | Isometric | تغییر نمیکند | نگه داشتن یک وضعیت | نگه داشتن دمبل در نیمهٔ راه |
نکتهٔ مهم برای مربی: در پایین بردن وزنه همان عضلهٔ هدف هنوز کار میکند، فقط بهشکل بلندشونده. پایین بردن دمبل در جلو بازو کار سهسر نیست؛ کار دوسر است که دارد ترمز میکند.
نقش عضلات در یک حرکت
در هر حرکت، عضلات چهار نقش مختلف میگیرند:
| نقش | انگلیسی | تعریف | در جلو بازو دمبل |
|---|---|---|---|
| عضلهٔ اصلی | Agonist | بیشترین سهم را در ساختن حرکت دارد | دوسر بازویی، بازویی |
| عضلهٔ کمکی | Synergist | به عضلهٔ اصلی کمک میکند | بازوییزنداعلایی |
| ثابتکننده | Stabilizer | مفصلهای دیگر را بیحرکت نگه میدارد (انقباض ایستا) | دلتوئید قدامی، عضلات کتف، عضلات مرکزی |
| عضلهٔ مخالف | Antagonist | حرکت عکس را میسازد و باید شل شود | سهسر بازویی |
یک عضله نقش ثابتی ندارد. دوسر بازویی در جلو بازو عضلهٔ اصلی است، در زیربغل کمکی است و در پشت بازو مخالف.
عضلهٔ دومفصلی
بعضی عضلات از روی دو مفصل رد میشوند و روی هر دو اثر دارند.
| عضله | مفصل اول | مفصل دوم |
|---|---|---|
| دوسر بازویی | شانه | آرنج |
| سر بلند سهسر | شانه | آرنج |
| راست رانی | لگن | زانو |
| همسترینگ | لگن | زانو |
| دوقلو | زانو | مچ پا |
به همین دلیل وضعیت یک مفصل روی کار عضله در مفصل دیگر اثر میگذارد. مثال: دوقلو با زانوی صاف بهتر کار میکند؛ با زانوی خم، سهم عضلهٔ نعلی بیشتر میشود.
روش تحلیل هر حرکت در پنج سؤال
- کدام مفصلها حرکت میکنند و چه حرکتی؟
- وزنه (یا جاذبه) میخواهد مفصل را به کدام سمت ببرد؟ عضلهٔ اصلی همانی است که خلاف آن میکشد.
- کدام عضلات از روی آن مفصل رد میشوند و همین حرکت را میسازند؟
- کدام مفصلها باید ثابت بمانند و چه عضلاتی آنها را نگه میدارند؟
- در رفت و برگشت، انقباض از چه نوعی است؟
همهٔ حرکات پوشهٔ حرکات ورزشی با همین پنج سؤال تحلیل شدهاند.
بعد از این درس: مرجع عضلات