کالبدیار

مفصل‌ها

مفصل جایی است که دو استخوان به هم می‌رسند. عضله استخوان را می‌کشد و حرکت در مفصل اتفاق می‌افتد. پس برای فهمیدن هر حرکت ورزشی اول باید بپرسیم: «کدام مفصل حرکت می‌کند؟»

مفصل‌های مهم در تمرین

مفصلاستخوان‌هاحرکت‌های ممکننکته
شانهبازو و کتفخم/باز شدن، دور/نزدیک شدن، چرخش داخلی/خارجی، حرکات افقیپرتحرک‌ترین و کم‌ثبات‌ترین مفصل بدن
کمربند شانهکتف روی قفسهٔ سینهعقب/جلو رفتن، بالا/پایین رفتن، چرخشمفصل واقعی نیست، ولی مثل مفصل رفتار می‌کند
آرنجبازو با زنداعلی و زنداسفلخم شدن، باز شدنمثل لولا فقط در یک صفحه حرکت می‌کند
ساعدزنداعلی و زنداسفلسوپینیشن، پرونیشنچرخش کف دست از اینجاست، نه از مچ
مچ دستساعد و استخوان‌های مچخم/باز شدن، انحراف به طرفیندر بیشتر حرکات باید صاف و ثابت بماند
ستون مهره‌هامهره‌هاخم/باز شدن، خم شدن جانبی، چرخشدر بیشتر حرکات با وزنه باید ثابت بماند
لگن (ران)لگن و استخوان رانخم/باز شدن، دور/نزدیک شدن، چرخشقوی‌ترین عضلات بدن دور این مفصل‌اند
زانوران و درشت‌نیخم شدن، باز شدنتقریباً لولایی
مچ پاساق و استخوان‌های پادورسی‌فلکشن، پلانتارفلکشن

حرکت تک‌مفصلی و چندمفصلی

  • تک‌مفصلی (Isolation): فقط یک مفصل حرکت می‌کند. مثال: جلو بازو (فقط آرنج).
  • چندمفصلی (Compound): دو یا چند مفصل با هم حرکت می‌کنند. مثال: اسکوات (لگن، زانو، مچ پا).

حرکت چندمفصلی عضلات بیشتری را درگیر می‌کند و وزنهٔ سنگین‌تری می‌توان زد. حرکت تک‌مفصلی برای تمرکز روی یک عضلهٔ مشخص مناسب‌تر است.

زنجیرهٔ باز و بسته

  • زنجیرهٔ باز (Open chain): انتهای اندام آزاد است و حرکت می‌کند. مثال: جلو بازو — دست با دمبل حرکت می‌کند.
  • زنجیرهٔ بسته (Closed chain): انتهای اندام ثابت است و بدن حرکت می‌کند. مثال: شنا — دست روی زمین ثابت است؛ اسکوات — پا روی زمین ثابت است.

این تفاوت در درس بعد مهم می‌شود، چون مشخص می‌کند کدام سرِ عضله ثابت می‌ماند.

مفصل متحرک و مفصل ثابت

در هر حرکت دو دسته مفصل داریم:

  • مفصل‌هایی که باید حرکت کنند.
  • مفصل‌هایی که باید ثابت بمانند.

بیشتر خطاهای شاگرد از این است که مفصلی که باید ثابت باشد حرکت می‌کند. مثال: در جلو بازو فقط آرنج باید حرکت کند. اگر شانه و کمر هم حرکت کنند، حرکت «تقلبی» شده است.

درس بعد: عضله چطور کار می‌کند