آناتومی سر و گردن
سر و گردن فشردهترین ناحیهٔ بدن است: در چند سانتیمتر، راه هوایی و گوارشی، رگهای اصلی مغز و دوازده عصب مغزی کنار هماند. در مدل سهبعدی لایهها را از عضلات صورت تا جمجمه کنار بزن، مثلثهای گردن و گرههای لنفاوی را روشن کن و با سؤالهای بالینی (فلج Bell، کریکوتیروتومی، آسیب عصب حنجرهای، هماتوم اپیدورال) تمرین کن.
ورود به درس تعاملیهمهٔ آموزشها
در این بسته چه هست؟
بخشهای درس: نقشه، تمرین. همهٔ بخشها روی گوشی هم کار میکنند.
سرفصلهای تمرین
۱۱ واحد، به ترتیب پیشنهادی:
- جهتیابی: نواحی و لایههای سر و گردناسترنوکلیدوماستوئید، مثلثها، سطوح مهرهای و روش لایهبرداری مدل
- جمجمه و سوراخهای قاعدهٔ آناستخوانها، pterion، سوراخها و اعصاب مغزی، atlas و axis
- صورت، پاروتید و عصب فاسیالعضلات حالت چهره، شاخههای فاسیال، فلج Bell، رگهای صورت
- جویدن، مفصل گیجگاهی-فکی و عصب سهقلوmasseter، temporalis، pterygoidها، V3 و بلوک آلوئولار تحتانی
- گردن: فاسیا، مثلثها و عضلاتمثلث کاروتید و خلفی، عضلات لامی، عصب فرعی، تورتیکولی
- تیروئید، حنجره و نایغضروفها، کریکوتیروتومی، عضلات حنجره و اعصاب حنجرهای
- عروق گردن: کاروتید، سابکلاوین و ژوگولارغلاف کاروتید، شاخههای ECA، ورتبرال، ژوگولار داخلی و خارجی
- اعصاب گردن: IX تا XII، سمپاتیک و شبکهٔ بازوییواگ، زیرزبانی، Horner، فضای بین اسکالنها
- دهان، حلق، بینی و سینوسهازبان و لوزه، عضلات حلق، مئاتوسها، خونریزی بینی
- اربیت و گوشعضلات خارج چشمی، فلج III، رفلکس قرنیه، استخوانچهها و شیپور استاش
- گرههای لنفاوی گردن و بالینیسطوح I تا VI، گرهٔ Virchow، کاتتر ژوگولار، تودهٔ گردنی
ساختارهای کلیدی
فهرستی از ساختارهایی که در مدل سهبعدی این بسته میبینی، هرکدام با توضیح یکخطی.
اندامها (۵۲)
- مثلث کاروتید Carotid triangle
- زیرمثلثی از مثلث قدامی گردن که شلوغترین چهارراه عروقی-عصبی گردن است و نبض کاروتید در آن لمس میشود.
- مثلث عضلانی Muscular triangle
- زیرمثلث پایینی-میانی مثلث قدامی گردن که عضلات infrahyoid را میپوشاند و احشای گردن زیر آن قرار دارند.
- مثلث زیرفکی (دیگاستریک) Submandibular triangle
- زیرمثلث مثلث قدامی گردن زیر تنهٔ فک پایین که غدهٔ submandibular در آن قرار دارد.
- مثلث زیرچانهای Submental triangle
- کف آن دو عضلهٔ mylohyoid است که در رافهٔ خط وسط به هم میرسند؛ سقف آن پوست و فاسیای سطحی است.
- ناحیهٔ طرفی گردن (مثلث خلفی) Lateral region of neck (posterior triangle)
- مثلث خلفی گردن بین SCM و trapezius که عصب فرعی (XI) بهصورت سطحی از آن میگذرد.
- حفرهٔ فوقترقوهای بزرگ (مثلث اموکلاویکولار) Greater supraclavicular fossa (omoclavicular triangle)
- بخش پایینی مثلث خلفی گردن، بالای ترقوه، که همان مثلث subclavian است و فرورفتگی آن از سطح دیده میشود.
- ناحیهٔ پاروتیدی-ماستری Parotideomasseteric region
- ناحیهٔ طرفی صورت روی غدهٔ پاروتید و عضلهٔ masseter، جلوی گوش و روی شاخهٔ فک پایین.
- لالهٔ گوش Auricle
- بخش بیرونی گوش خارجی که با چینهای غضروفی صدا را به مجرای گوش خارجی هدایت میکند.
- غدهٔ پاروتید Parotid gland
- بزرگترین غدهٔ بزاقی، با ترشح عمدتاً سروزی، که بین شاخهٔ فک پایین و mastoid جلوی گوش قرار دارد.
- مجرای پاروتید (Stensen) Parotid duct
- مجرای ترشحی پاروتید که از روی masseter به سمت جلو میرود و در دهلیز دهان مقابل دندان آسیای دوم بالا باز میشود.
- گرههای پسسری Occipital nodes
- گرههای لنفاوی سطحی در پشت سر، نزدیک محل اتصال trapezius به استخوان occipital.
- گرههای ماستوئید (پشت گوش) Mastoid nodes
- گرههای لنفاوی کوچک پشت لالهٔ گوش روی زائدهٔ mastoid (retro-auricular nodes).
- گرههای پاروتید Parotid nodes
- گرههای پیشگوشی، زیرگوشی، سطحی و درون غدهٔ پاروتید که لنف بخش طرفی صورت و اسکالپ را میگیرند.
- گرههای زیرفکی Submandibular nodes
- گرههای لنفاوی مثلث submandibular که ایستگاه اول بیشتر ساختارهای صورت و حفرهٔ دهاناند (Level IB).
- گرههای زیرچانهای Submental nodes
- بین دو شکم قدامی digastric، روی mylohyoid و بالای تنهٔ hyoid.
- گرههای صورتی Facial nodes
- گرههای کوچک و ناپایدار در امتداد facial vein روی صورت (mandibular، buccinator و nasolabial).
- گرههای سطحی گردن Superficial cervical nodes
- گرههای سطحی طرفی (در امتداد external jugular vein) و قدامی (در امتداد anterior jugular vein) گردن.
- غدهٔ تیروئید Thyroid gland
- غدهٔ درونریز پروانهایشکل جلوی تراشه که هورمونهای T3/T4 و calcitonin ترشح میکند.
- غدد پاراتیروئید Parathyroid glands
- غدد درونریز کوچک (معمولاً چهار عدد) روی سطح خلفی تیروئید که PTH ترشح میکنند و کلسیم خون را تنظیم میکنند.
- غدهٔ زیرفکی Submandibular gland
- غدهٔ بزاقی مختلط (سروزی-موکوسی) در مثلث submandibular که دور لبهٔ خلفی عضلهٔ mylohyoid پیچیده است.
- مجرای زیرفکی (Wharton) Submandibular duct
- مجرای ترشحی غدهٔ submandibular که در کف دهان کنار frenulum زبان باز میشود.
- غدهٔ زیرزبانی Sublingual gland
- در کف دهان بالای mylohyoid، بین mandible (فرورفتگی sublingual) و genioglossus؛ چین sublingual را میسازد. مجرای submandibular و lingual nerve در سمت داخلی آن قرار…
- نای (تراشه) Trachea
- لولهٔ هوایی غضروفی-غشایی که از زیر غضروف cricoid در گردن شروع میشود و تا carina در قفسه میرود؛ در مدل، بخش گردنی آن آمده است.
- نازوفارنکس (حلق بینی) Nasopharynx
- از قاعدهٔ جمجمه تا کام نرم؛ از جلو از راه choanae به حفرهٔ بینی و از پایین از راه pharyngeal isthmus به oropharynx راه دارد. روی سقف و دیوارهٔ خلفی pharyngeal tonsil…
- اوروفارنکس (حلق دهانی) Oropharynx
- بخش میانی حلق، پشت حفرهٔ دهان، از کام نرم تا لبهٔ فوقانی epiglottis؛ گذرگاه مشترک غذا و هوا.
- لارنگوفارنکس (هیپوفارنکس) Laryngopharynx
- بخش تحتانی حلق، پشت حنجره، که از لبهٔ فوقانی epiglottis تا لبهٔ تحتانی cricoid ادامه دارد و به مری میپیوندد.
- کام نرم Soft palate
- چین عضلانی-غشایی متحرک پشت کام سخت که هنگام بلع و تکلم نازوفارنکس را از oropharynx جدا میکند؛ در مدل همراه uvula.
- لوزهٔ کامی Palatine tonsil
- تودهٔ بافت لنفاوی در دیوارهٔ طرفی oropharynx، بخشی از حلقهٔ لنفاوی Waldeyer.
- زبان Tongue
- Sulcus terminalis (Vشکل، با foramen caecum در رأس) زبان را به دوسوم قدامی (دهانی) و یکسوم خلفی (حلقی، با lingual tonsil) تقسیم میکند. عضلات intrinsic (شکل زبان) و…
- مری (بخش گردنی) Oesophagus
- لولهٔ عضلانی که از لارنگوفارنکس در همسطح C6 شروع میشود و غذا را به معده میبرد؛ در مدل، بخش گردنی آن آمده است.
- گرهٔ لنفاوی ژوگولودیگاستریک Jugulodigastric node
- برجستهترین گرهٔ گروه عمقی فوقانی گردن، در محل تقاطع شکم خلفی digastric با internal jugular vein؛ «گرهٔ لوزه».
- گرههای لنفاوی عمقی فوقانی گردن Superior deep cervical nodes
- گرههای زنجیرهٔ داخلژوگولار فوقانی در امتداد IJV زیر sternocleidomastoid (Level II و بخش فوقانی Level III).
- گرههای لنفاوی عمقی تحتانی گردن Inferior deep cervical nodes
- گرههای زنجیرهٔ داخلژوگولار پایینی (Level IV) که آخرین ایستگاه لنف سر و گردن پیش از jugular trunkاند.
- گرههای لنفاوی فوقترقوهای Supraclavicular nodes
- گرههای عمقی پایین گردن، بالای ترقوه در امتداد transverse cervical vessels، در مرز گردن و قفسهٔ سینه.
- گرههای لنفاوی پشت حلقی Retropharyngeal nodes
- گرههای عمقی پشت حلق، بین فاسیای buccopharyngeal و prevertebral، که در سیستم Level I–VI نیستند.
- گرههای لنفاوی پیشنایی و کنارنایی Pretracheal and paratracheal nodes
- گرههای عمقی قدامی گردن در compartment مرکزی (Level VI): prelaryngeal، pretracheal، paratracheal و thyroid nodes.
- کرهٔ چشم Eyeball
- اندام بینایی با سه لایه؛ در مدل، sclera (لایهٔ فیبری سفید) نمایندهٔ کره است.
- قرنیه Cornea
- بخش قدامی شفاف و بدون رگ لایهٔ فیبری چشم که بیشترین قدرت شکست نور را دارد.
- عنبیه Iris
- دیافراگم رنگی جلوی lens که با تنگ و گشاد کردن مردمک (pupil) مقدار نور ورودی را تنظیم میکند.
- عدسی Lens
- عدسی شفاف دوکوژ و بدون رگ پشت iris که با تغییر شکل، تطابق (accommodation) را ممکن میکند.
- غدهٔ اشکی Lacrimal gland
- در lacrimal fossa استخوان frontal؛ aponeurosis عضلهٔ levator palpebrae superioris آن را به بخش orbital (بزرگ) و palpebral (کوچک) تقسیم میکند. حدود ده تا دوازده مجرای…
- مجاری اشکی و کیسهٔ اشکی Lacrimal canaliculi and sac
- مسیر تخلیهٔ اشک از گوشهٔ داخلی چشم: lacrimal puncta → canaliculi → lacrimal sac.
- مجرای اشکی-بینی Nasolacrimal duct
- مجرایی که اشک را از lacrimal sac به inferior meatus حفرهٔ بینی میبرد.
- پردهٔ صماخ Tympanic membrane
- غشای نازک و نیمهشفاف بیضیشکل که مجرای گوش خارجی را از گوش میانی جدا میکند و ارتعاش صدا را به استخوانچهها میدهد.
- حلزون گوش Cochlea
- بخش شنوایی گوش داخلی: لولهٔ استخوانی مارپیچ که اندام Corti را در خود دارد.
- دهلیز و مجاری نیمدایره Vestibule and semicircular canals
- بخش تعادلی گوش داخلی: vestibule (utricle و saccule) و سه مجرای نیمدایره؛ در مدل vestibule نمایش داده شده است.
- شیپور استاش (لولهٔ حلقی-صماخی) Pharyngotympanic tube
- لولهای که گوش میانی را به نازوفارنکس وصل میکند و فشار دو طرف پردهٔ صماخ را یکسان میکند.
- حفرهٔ بینی Nasal cavity
- فضای هوایی بین nares و choanae که با septum به دو نیمه تقسیم میشود و با مخاط پرعروق هوا را گرم، مرطوب و فیلتر میکند.
- سینوس فرونتال (پیشانی) Frontal sinus
- سینوس هوایی درون استخوان frontal، پشت قوسهای ابرو، معمولاً دوتایی و نامتقارن.
- سینوس اسفنوئید Sphenoidal sinus
- معمولاً دو حفرهٔ نامتقارن با تیغهٔ وسط؛ به sphenoethmoidal recess بالای superior concha میریزد. روابط: بالا hypophyseal fossa (pituitary) و optic chiasm؛ بالا-خارج…
- سلولهای هوایی اتموئید Ethmoidal cells
- مجموعهٔ سلولهای هوایی کوچک درون labyrinth استخوان ethmoid، بین حفرهٔ بینی و orbit (anterior، middle و posterior).
- لثه Gingiva
- مخاط فیبری پوشانندهٔ زائدههای alveolar که دور گردن دندانها را میگیرد.
عضلهها (۵۹)
- لایهٔ پوشانندهٔ فاسیای عمقی گردن Investing layer of deep cervical fascia
- سطحیترین لایهٔ فاسیای عمقی گردن که مانند یقه دور تمام گردن، زیر platysma و بافت زیرجلدی، کشیده شده است.
- فاسیای پاروتید و ماستر Parotid and masseteric fascia
- ادامهٔ لایهٔ پوشانندهٔ فاسیای عمقی گردن به سمت صورت که غدهٔ parotid و عضلهٔ Masseter را میپوشاند.
- فاسیای گیجگاهی Temporal fascia
- صفحهٔ آپونوروزی محکمی که روی عضلهٔ Temporalis و حفرهٔ گیجگاهی کشیده شده است (در مدل لایهٔ سطحی آن).
- پلاتیسما Platysma
- عضلهٔ صفحهای نازک زیرجلدی در جلو و کنار گردن، در بافت زیرجلدی و روی لایهٔ investing.
- عضلهٔ پسسری-پیشانی Occipitofrontalis
- عضلهٔ پوست سر با دو شکم frontal و occipital که با epicranial aponeurosis (galea aponeurotica) به هم وصلاند.
- عضلهٔ حلقوی چشم Orbicularis oculi
- عضلهٔ حلقوی دور شکاف پلکها با بخشهای orbital، palpebral و lacrimal.
- عضلهٔ چیندهندهٔ ابرو Corrugator supercilii
- عضلهٔ کوچک زیر بخش داخلی ابرو، عمقی به orbicularis oculi.
- عضلهٔ پروسروس Procerus
- عضلهٔ کوچک روی قاعدهٔ بینی بین دو ابرو، در ادامهٔ شکم frontal.
- عضلهٔ بینی Nasalis
- عضلهٔ بینی با دو بخش transverse (تنگکنندهٔ سوراخ بینی) و alar (گشادکنندهٔ سوراخ بینی).
- عضلهٔ بالابرندهٔ لب بالا Levator labii superioris
- عضلهٔ پهن صورت بین لبهٔ تحتانی حدقه و لب بالا.
- عضلهٔ زیگوماتیک بزرگ Zygomaticus major
- عضلهٔ نواری اصلی لبخند که از گونه به گوشهٔ دهان میرود.
- عضلهٔ بالابرندهٔ زاویهٔ دهان Levator anguli oris
- عضلهٔ عمقی صورت که از حفرهٔ canine فک بالا به گوشهٔ دهان میرود.
- عضلهٔ ریزوریوس Risorius
- عضلهٔ نازک و متغیر سطحی که بهطور افقی از روی Masseter به گوشهٔ دهان میرود.
- عضلهٔ بوکسیناتور (لُپی) Buccinator
- عضلهٔ چهارگوش نازک که دیوارهٔ عضلانی گونه را میسازد و عمقی به سایر عضلات صورت است.
- عضلهٔ حلقوی دهان Orbicularis oris
- عضلهٔ اسفنکتری دور دهان در ضخامت لبها.
- عضلهٔ پایینآورندهٔ زاویهٔ دهان Depressor anguli oris
- عضلهٔ مثلثی سطحی چانه که گوشهٔ دهان را پایین میکشد.
- عضلهٔ پایینآورندهٔ لب پایین Depressor labii inferioris
- عضلهٔ چهارگوش کوچک زیر لب پایین، عمقیتر و داخلیتر از Depressor anguli oris.
- عضلهٔ چانه Mentalis
- عضلهٔ کوچک زوج در چانه که پوست چانه را بالا میکشد.
- عضلهٔ جناغی-ترقوهای-پستانی (SCM) Sternocleidomastoid
- عضلهٔ بزرگ مورب کنار گردن که گردن را به anterior triangle و posterior triangle تقسیم میکند.
- عضلهٔ ذوزنقهای Trapezius
- عضلهٔ سطحی بزرگ پشت گردن و قفسه؛ در این مدل فقط بخشی از آن که در ناحیهٔ گردن و شانه دیده میشود آمده است.
- عضلهٔ ماستر (جونده) Masseter
- عضلهٔ چهارگوش قوی روی سطح خارجی ramus مندیبل با دو بخش superficial و deep.
- عضلهٔ گیجگاهی Temporalis
- عضلهٔ بادبزنیشکل در temporal fossa که زیر zygomatic arch به coronoid process میرسد.
- عضلهٔ ناخنی خارجی (لترال پتریگوئید) Lateral pterygoid
- عضلهٔ کوتاه دوسر و افقی در infratemporal fossa که به گردن condyle و دیسک TMJ میرود.
- عضلهٔ ناخنی داخلی (مدیال پتریگوئید) Medial pterygoid
- عضلهٔ چهارگوش ضخیم در سطح داخلی ramus، قرینهٔ عمقی Masseter.
- عضلهٔ دوشکمی Digastric
- عضلهٔ دوشکمی زیر مندیبل که دو شکم آن با intermediate tendon به hyoid وصلاند و submandibular triangle را محدود میکنند.
- عضلهٔ رکابی-لامی (استیلوهیوئید) Stylohyoid
- عضلهٔ باریک suprahyoid که همراه شکم خلفی Digastric از styloid process به hyoid میرود.
- عضلهٔ فکی-لامی (مایلوهیوئید) Mylohyoid
- عضلهٔ صفحهای که دو طرف آن در خط وسط به هم میرسند و کف دهان (oral diaphragm) را میسازند.
- عضلهٔ چانهای-لامی (جنیوهیوئید) Geniohyoid
- عضلهٔ باریک کنار خط وسط، بالای Mylohyoid، بین چانه و hyoid.
- عضلهٔ جناغی-لامی Sternohyoid
- عضلهٔ نواری سطحی infrahyoid (strap muscle) در جلوی گردن کنار خط وسط.
- عضلهٔ جناغی-تیروئیدی Sternothyroid
- عضلهٔ infrahyoid پهنتر و عمقیتر از Sternohyoid که مستقیماً روی لوبهای غدهٔ تیروئید است.
- عضلهٔ تیروئیدی-لامی Thyrohyoid
- عضلهٔ کوتاه infrahyoid که ادامهٔ Sternothyroid به سمت بالا است.
- عضلهٔ کتفی-لامی (اوموهیوئید) Omohyoid
- عضلهٔ دوشکمی باریک که از scapula به hyoid میرود و anterior و posterior triangle را به مثلثهای کوچکتر تقسیم میکند.
- عضلهٔ کریکوتیروئید Cricothyroid
- تنها عضلهٔ داخلی حنجره که روی سطح خارجی حنجره، بین قوس cricoid و thyroid cartilage قرار دارد (بخش straight و oblique).
- عضلهٔ کریکوآریتنوئید خلفی Posterior crico-arytenoid
- عضلهٔ داخلی حنجره روی سطح خلفی لامینای cricoid که vocal folds را از هم دور میکند.
- عضلهٔ کریکوآریتنوئید خارجی Lateral crico-arytenoid
- عضلهٔ داخلی حنجره در کنار حنجره، داخل لامینای thyroid، که تارهای صوتی را به هم نزدیک میکند.
- عضلات آریتنوئید (عرضی و مایل) Arytenoid muscles
- عضلات پشت دو غضروف arytenoid: transverse arytenoid (تنها عضلهٔ فرد حنجره) و oblique arytenoid که در aryepiglottic fold بهصورت aryepiglotticus ادامه مییابد.
- عضلهٔ تیروآریتنوئید Thyro-arytenoid
- عضلهٔ پهن کنار vocal fold؛ بخش داخلی و عمقی آن vocalis نام دارد و بخش thyro-epiglottic به epiglottis میرود.
- عضلهٔ تنگکنندهٔ فوقانی حلق Superior pharyngeal constrictor
- بالاترین و نازکترین عضلهٔ حلقوی دیوارهٔ حلق، در سطح nasopharynx و oropharynx.
- عضلهٔ تنگکنندهٔ میانی حلق Middle pharyngeal constrictor
- عضلهٔ بادبزنیشکل دیوارهٔ حلق در سطح oropharynx که از hyoid منشأ میگیرد.
- عضلهٔ تنگکنندهٔ تحتانی حلق Inferior pharyngeal constrictor
- ضخیمترین عضلهٔ تنگکنندهٔ حلق با دو بخش thyropharyngeus و cricopharyngeus (اسفنکتر فوقانی مری).
- عضلهٔ رکابی-حلقی (استیلوفارنژیوس) Stylopharyngeus
- عضلهٔ طولی باریک حلق که از styloid process بین Superior و Middle constrictor به دیوارهٔ حلق وارد میشود.
- عضلهٔ کامی-حلقی (پالاتوفارنژیوس) Palatopharyngeus
- عضلهٔ طولی کام نرم و حلق که چین palatopharyngeal arch (ستون خلفی لوزه) را میسازد.
- عضلهٔ چانهای-زبانی (جنیوگلوسوس) Genioglossus
- عضلهٔ بادبزنیشکل اصلی و حجیم زبان که بیشتر حجم آن را میسازد.
- عضلهٔ لامی-زبانی (هیوگلوسوس) Hyoglossus
- عضلهٔ چهارگوش نازک خارجی زبان که از hyoid به کنارهٔ زبان میرود و نشانهٔ مهم ناحیهٔ submandibular است.
- عضلهٔ اسکالن قدامی Scalenus anterior
- عضلهٔ عمقی کنار گردن که از زائدههای عرضی گردنی به دندهٔ اول میرود و «کلید» ریشهٔ گردن است.
- عضلهٔ اسکالن میانی Scalenus medius
- بزرگترین و بلندترین عضلهٔ اسکالن، پشت ریشههای brachial plexus.
- عضلهٔ اسکالن خلفی Scalenus posterior
- کوچکترین و عمقیترین اسکالن که برخلاف دو اسکالن دیگر به دندهٔ دوم میرود.
- عضلهٔ بالابرندهٔ کتف Levator scapulae
- عضلهٔ نواری پشت-کنار گردن که از زائدههای عرضی بالایی گردن به زاویهٔ فوقانی کتف میرود.
- عضلهٔ اسپلنیوس سر Splenius capitis
- عضلهٔ پهن نواریشکل پشت گردن، عمقی به Trapezius و SCM، که مانند باند دور عضلات عمقیتر پیچیده است.
- عضلهٔ دراز گردن Longus colli
- عضلهٔ prevertebral که روی سطح قدامی تنههای مهرههای گردنی و بالای سینهای، پشت prevertebral fascia، قرار دارد.
- عضلهٔ دراز سر Longus capitis
- عضلهٔ prevertebral پهن، جلوتر و بالاتر از Longus colli، که به قاعدهٔ جمجمه میرسد.
- عضلات زیرپسسری Suboccipital muscles
- چهار عضلهٔ کوچک عمقی زیر استخوان پسسری: rectus capitis posterior major و minor، obliquus capitis superior و inferior.
- عضلهٔ راست فوقانی Superior rectus
- عضلهٔ خارجچشمی بالای کرهٔ چشم، زیر levator palpebrae superioris.
- عضلهٔ راست تحتانی Inferior rectus
- عضلهٔ خارجچشمی زیر کرهٔ چشم روی کف حدقه.
- عضلهٔ راست داخلی Medial rectus
- بزرگترین عضلهٔ راست، در دیوارهٔ داخلی حدقه.
- عضلهٔ راست خارجی Lateral rectus
- عضلهٔ خارجچشمی در دیوارهٔ خارجی حدقه که منشأ آن روی superior orbital fissure پل میزند.
- عضلهٔ مایل فوقانی Superior oblique
- عضلهٔ خارجچشمی که تاندونش از قرقرهٔ (trochlea) گوشهٔ فوقانی-داخلی حدقه میگذرد و به عقب برمیگردد.
- عضلهٔ مایل تحتانی Inferior oblique
- تنها عضلهٔ خارجچشمی که از جلوی کف حدقه (نه از رأس حدقه) منشأ میگیرد.
- عضلهٔ بالابرندهٔ پلک فوقانی Levator palpebrae superioris
- عضلهٔ سقف حدقه بالای Superior rectus که پلک بالا را بالا میبرد.
استخوانها (۴۸)
- مفصل گیجگاهی-فکی Temporomandibular joint
- مفصل synovial بین head of mandible و mandibular fossa و articular tubercle استخوان گیجگاهی؛ در مدل، کپسول مفصلی و lateral ligament نشان داده شدهاند.
- دیسک مفصلی مفصل گیجگاهی-فکی Articular disc of temporomandibular joint
- صفحهٔ فیبروغضروفی بیضی بین head of mandible و سطح مفصلی گیجگاهی که حفرهٔ مفصل را به دو بخش تقسیم میکند.
- لیگامان اسفنوئیدی-فکی Sphenomandibular ligament
- لیگامان کمکی TMJ در سمت داخلی، از spine of sphenoid تا lingula مندیبل.
- لیگامان رکابی-فکی Stylomandibular ligament
- لیگامان کمکی ضعیف TMJ، ضخیمشدگی parotid sheath، از styloid process تا angle مندیبل.
- غضروف تیروئید Thyroid cartilage
- بزرگترین غضروف حنجره (hyaline)، از دو lamina که در جلو به هم جوش خوردهاند.
- غضروف کریکوئید Cricoid cartilage
- غضروف حلقهایشکل (شبیه انگشتر) زیر thyroid cartilage؛ تنها حلقهٔ غضروفی کامل راه هوایی.
- غضروف آریتنوئید Arytenoid cartilage
- غضروفهای هرمی زوج روی لبهٔ فوقانی lamina cricoid؛ در مدل همراه corniculate cartilage روی رأس آن.
- اپیگلوت Epiglottis
- غضروف برگیشکل (elastic) پشت ریشهٔ زبان که دیوارهٔ قدامی ورودی حنجره را میسازد.
- غشای تیروهیوئید Thyrohyoid membrane
- غشای فیبروالاستیک پهن بین لبهٔ فوقانی thyroid cartilage و استخوان hyoid؛ در مدل median و lateral thyrohyoid ligaments.
- لیگامان میانی کریکوتیروئید Median cricothyroid ligament
- بخش قدامی ضخیمشدهٔ غشای cricothyroid (conus elasticus) بین قوس cricoid و لبهٔ تحتانی thyroid cartilage.
- غشای چهارگوش Quadrangular membrane
- صفحهٔ نازک زیرمخاطی حنجره بین کنارهٔ epiglottis و غضروف arytenoid در دیوارهٔ laryngeal vestibule.
- حلقهٔ تاندونی مشترک (annulus of Zinn) Common tendinous ring
- حلقهٔ فیبروزی در رأس حدقه که optic canal و بخش میانی superior orbital fissure را دور میزند و منشأ چهار عضلهٔ rectus است.
- صفحههای تارسال پلک Tarsal plates
- صفحههای بافت همبند متراکم که اسکلت پلکهای فوقانی (بزرگتر) و تحتانی را میسازند.
- استخوان چکشی Malleus
- بزرگترین و خارجیترین استخوانچهٔ گوش میانی که به پردهٔ صماخ چسبیده است.
- استخوان سندانی Incus
- استخوانچهٔ میانی گوش میانی که ارتعاش را از malleus به stapes منتقل میکند.
- استخوان رکابی Stapes
- کوچکترین استخوان بدن و داخلیترین استخوانچهٔ گوش میانی که footplate آن در oval window قرار دارد.
- غضروف تیغهٔ بینی Nasal septal cartilage
- غضروف hyaline چهارگوش که بخش قدامی تیغهٔ بینی را میسازد؛ در مدل همراه lateral process آن (lateral nasal cartilage).
- غضروف بزرگ پرهٔ بینی Major alar cartilage
- Lateral crus (دیوارهٔ خارجی سوراخ بینی) و medial crus؛ medial crusها با هم columella را میسازند.
- استخوان شاخک تحتانی بینی Inferior nasal concha
- استخوان مستقل و بزرگترین شاخک دیوارهٔ خارجی حفرهٔ بینی (شاخکهای فوقانی و میانی بخشی از اتموئید هستند).
- دندانهای پیش (ثنایا) Incisors
- دندانهای برنده با لبهٔ تیز در جلوی قوس دندانی؛ دو دندان (central و lateral) در هر ربع.
- دندانهای نیش Canines
- تاج مخروطی با یک cusp و بلندترین ریشه (بهویژه canine بالا که بلندترین ریشهٔ دندانها را دارد)؛ ریشهٔ canine بالا برجستگی canine eminence را میسازد.
- دندانهای آسیای کوچک (پرمولرها) Premolars
- دندانهای دو-cusp بین canine و molar؛ دو دندان (first و second) در هر ربع.
- دندانهای آسیای بزرگ (مولرها) Molars
- بزرگترین دندانها با سطح جونده و چند cusp در عقب قوس دندانی؛ سه دندان در هر ربع در دندانهای دائمی.
- استخوان پیشانی Frontal bone
- استخوان پیشانی و سقف حدقهها که قسمت قدامی calvaria و کف بخش عمدهٔ anterior cranial fossa را میسازد.
- استخوان آهیانه Parietal bone
- Parietal eminence (tuber)، superior و inferior temporal lines؛ درزها: sagittal (بین دو parietal)، coronal، lambdoid و squamous. زاویهٔ قدامی-تحتانی (sphenoidal angle)…
- استخوان پسسری Occipital bone
- استخوان پشت و قاعدهٔ جمجمه که foramen magnum را دور میزند و بخش عمدهٔ posterior cranial fossa را میسازد.
- استخوان گیجگاهی Temporal bone
- استخوان کنار و قاعدهٔ جمجمه که گوش میانی و داخلی را در بر دارد و در middle و posterior cranial fossa شرکت میکند.
- استخوان پروانهای (اسفنوئید) Sphenoid bone
- استخوان پروانهایشکل مرکز قاعدهٔ جمجمه که با بیشتر استخوانهای جمجمه مفصل میشود و middle cranial fossa را میسازد.
- استخوان غربالی (اتموئید) Ethmoid bone
- استخوان سبک و اسفنجی بین دو حدقه که سقف و دیوارهٔ کناری حفرهٔ بینی و بخش بالایی تیغهٔ بینی را میسازد.
- فک بالا (ماگزیلا) Maxilla
- استخوان زوج فک بالا که در ساختن صورت، کف حدقه، دیوارهٔ کناری و کف حفرهٔ بینی و بخش قدامی کام سخت شرکت دارد و maxillary sinus را در بر دارد.
- استخوان گونه (زیگوماتیک) Zygomatic bone
- Frontal process، temporal process (با zygomatic process گیجگاهی zygomatic arch را میسازد) و maxillary process؛ سطوح lateral، orbital و temporal.
- استخوان بینی Nasal bone
- با استخوان پیشانی (nasion)، frontal process ماگزیلا، nasal bone مقابل و perpendicular plate اتموئید مفصل میشود؛ لبهٔ تحتانی به lateral nasal cartilage وصل است.
- استخوان اشکی Lacrimal bone
- Posterior lacrimal crest و lacrimal groove؛ با frontal process ماگزیلا (anterior lacrimal crest) lacrimal fossa را میسازد که به nasolacrimal canal ادامه مییابد.
- استخوان کامی Palatine bone
- استخوان L-شکل زوج پشت ماگزیلا که بخش خلفی کام سخت و بخشی از دیوارهٔ کناری حفرهٔ بینی را میسازد.
- استخوان تیغه (وومر) Vomer
- Alae در بالا با تنهٔ اسفنوئید مفصل میشوند؛ لبهٔ قدامی به perpendicular plate اتموئید و nasal septal cartilage، لبهٔ تحتانی به nasal crest ماگزیلا و palatine؛ لبهٔ خلفی…
- فک پایین (مندیبل) Mandible
- بزرگترین و قویترین استخوان صورت و تنها استخوان متحرک جمجمه که با TMJ مفصل میشود.
- استخوان لامی (هیوئید) Hyoid bone
- استخوان U-شکل جلوی گردن در سطح C3 که با هیچ استخوانی مفصل نمیشود و با عضلات و لیگامانها آویزان است.
- لیگامان رکابی-لامی Stylohyoid ligament
- نوار فیبروزی بین نوک styloid process و lesser horn استخوان hyoid، مشتق قوس حلقی دوم.
- مهرهٔ اطلس (C1) Atlas (C1)
- اولین مهرهٔ گردنی که حلقهای بدون body و بدون زائدهٔ خاری است و جمجمه را حمل میکند.
- مهرهٔ آسه (C2) Axis (C2)
- دومین مهرهٔ گردنی که با dens (odontoid process) محور چرخش اطلس و سر را فراهم میکند.
- مهرههای گردنی C3 تا C6 Vertebrae C3–C6
- مهرههای گردنی تیپیک با تنهٔ کوچک، سوراخ مهرهای بزرگ مثلثی و foramen transversarium در زائدههای عرضی.
- مهرهٔ برجسته (C7) Vertebra prominens (C7)
- هفتمین مهرهٔ گردنی با زائدهٔ خاری بلند و غیر دوشاخه که زیر پوست پشت گردن برجسته و قابل لمس است.
- مهرهٔ اول سینهای (T1) Vertebra T1
- اولین مهرهٔ سینهای که با دندهٔ اول مفصل میشود و در ریشهٔ گردن قرار دارد.
- دیسکهای بینمهرهای گردنی Cervical intervertebral discs
- دیسکهای فیبروغضروفی بین تنههای مهرههای گردنی؛ در مدل از C2–C3 تا C7–T1.
- لیگامان پشت گردنی (نوکال) Nuchal ligament
- تیغهٔ فیبروالاستیک مثلثی محکم در خط وسط پشت گردن که ادامهٔ supraspinous ligament به بالاست.
- استخوان ترقوه Clavicle
- استخوان S-شکل افقی در ریشهٔ گردن که تنها اتصال استخوانی اندام فوقانی به اسکلت محوری است.
- دستهٔ جناغ (مانوبریوم) Manubrium of sternum
- Jugular (suprasternal) notch در لبهٔ فوقانی، clavicular notches در دو طرف (مفاصل sternoclavicular)، محل اتصال اولین غضروف دندهای و (در sternal angle) بخشی از دومین. با…
- دندهٔ اول First rib
- کوتاهترین، پهنترین و خمیدهترین دنده که حد ورودی فوقانی قفسه (superior thoracic aperture) را میسازد.
شریانها (۲۴)
- شریان فاسیال (صورتی) Facial artery
- شاخهٔ قدامی external carotid با مسیر پیچدرپیچ روی صورت؛ در مدل همراه submental، superior و inferior labial و angular.
- شریان تمپورال سطحی Superficial temporal artery
- شاخهٔ انتهایی کوچکتر external carotid که جلوی گوش به ناحیهٔ گیجگاه بالا میرود؛ در مدل همراه شاخهٔ frontal و transverse facial artery.
- شریانهای سوپرااوربیتال و سوپراتروکلئار Supra-orbital and supratrochlear arteries
- شاخههای ophthalmic artery (از ICA) که از لبهٔ فوقانی orbit بیرون میآیند و پیشانی و اسکالپ را تغذیه میکنند.
- شریان پسسری Occipital artery
- در امتداد لبهٔ تحتانی شکم خلفی digastric به عقب و بالا، از روی ICA و IJV؛ hypoglossal nerve دور ابتدای آن (شاخهٔ sternocleidomastoid) قلاب میزند. در شیار occipital،…
- تنهٔ شریانی بازویی-سری Brachiocephalic trunk
- اولین و بزرگترین شاخهٔ قوس آئورت که نیمهٔ راست سر و گردن و اندام فوقانی راست را تغذیه میکند.
- شریان کاروتید مشترک Common carotid artery
- شریان اصلی سر و گردن که در carotid sheath بالا میرود و در لبهٔ فوقانی غضروف تیروئید به internal و external carotid تقسیم میشود.
- شریان کاروتید داخلی Internal carotid artery
- شاخهٔ انتهایی CCA که بدون هیچ شاخهای در گردن به جمجمه میرود و مغز و چشم را تغذیه میکند.
- شریان کاروتید خارجی External carotid artery
- شاخهٔ انتهایی CCA که با هشت شاخه گردن، صورت، اسکالپ و ساختارهای عمقی سر را تغذیه میکند.
- شریان حلقی صعودی Ascending pharyngeal artery
- کوچکترین شاخهٔ external carotid که روی دیوارهٔ حلق به قاعدهٔ جمجمه بالا میرود.
- شریان ماگزیلاری Maxillary artery
- شاخهٔ انتهایی بزرگتر external carotid که از infratemporal fossa به pterygopalatine fossa میرود؛ در مدل همراه deep temporal، buccal، posterior superior alveolar و…
- شریان مننژیال میانی Middle meningeal artery
- مهمترین شریان سختشامه که از foramen spinosum وارد جمجمه میشود و زیر pterion میگذرد؛ در مدل همراه شاخهٔ accessory.
- شریان آلوئولار تحتانی Inferior alveolar artery
- شاخهٔ maxillary artery که در کانال mandible همراه عصب همنام دندانهای پایین را تغذیه میکند؛ در مدل همراه شاخههای mylohyoid و mental.
- شریان اینفرااوربیتال Infra-orbital artery
- شاخهٔ بخش سوم maxillary artery که از کف orbit میگذرد و از infra-orbital foramen به صورت میرسد.
- شریان سابکلاوین Subclavian artery
- شریان اصلی اندام فوقانی که در ریشهٔ گردن روی پلور قوس میزند و شاخههای مهمی به گردن و مغز میدهد.
- شریان ورتبرال (مهرهای) Vertebral artery
- اولین شاخهٔ subclavian که از سوراخهای عرضی مهرههای گردنی بالا میرود و گردش خون خلفی مغز را میسازد.
- تنهٔ تیروسرویکال Thyrocervical trunk
- تنهٔ کوتاه از بخش اول subclavian که تیروئید، گردن و کتف را تغذیه میکند.
- شریان تیروئید تحتانی Inferior thyroid artery
- شاخهٔ thyrocervical trunk که از پشت carotid sheath به سطح خلفی تیروئید میرسد و با recurrent laryngeal nerve رابطهٔ نزدیک دارد.
- شریان عرضی گردن Transverse cervical artery
- شاخهٔ thyrocervical trunk که بهطور افقی از مثلث خلفی گردن به trapezius و عضلات کتف میرود.
- شریان سوپرااسکاپولار Suprascapular artery
- شاخهٔ thyrocervical trunk که پشت ترقوه به لبهٔ فوقانی کتف و عضلات supraspinatus و infraspinatus میرود.
- تنهٔ کوستوسرویکال Costocervical trunk
- تنهٔ کوتاه از subclavian که به گردن عمقی و دو فضای بیندندهای بالایی شاخه میدهد؛ در مدل همراه deep cervical artery.
- شریان افتالمیک Ophthalmic artery
- اولین شاخهٔ داخلجمجمهای internal carotid که از optic canal وارد orbit میشود؛ در مدل همراه lacrimal artery.
- شریان اتموئیدال قدامی Anterior ethmoidal artery
- شاخهٔ ophthalmic artery که از راه anterior ethmoidal foramen به سلولهای اتموئید و بخش قدامی-فوقانی حفرهٔ بینی میرسد؛ در مدل همراه شاخههای septal.
- شریان اتموئیدال خلفی Posterior ethmoidal artery
- شاخهٔ کوچکتر ophthalmic artery که از posterior ethmoidal foramen به سلولهای خلفی اتموئید و بخش فوقانی-خلفی حفرهٔ بینی میرود؛ در مدل همراه شاخههای septal.
- شریان اسفنوپالاتین Sphenopalatine artery
- شاخهٔ انتهایی maxillary artery که از sphenopalatine foramen وارد حفرهٔ بینی میشود؛ شریان اصلی epistaxis خلفی؛ در مدل شاخههای posterior septal و posterior lateral nasal.
وریدها (۱۳)
- ورید ژوگولار خارجی External jugular vein
- ورید سطحی گردن که مورب از روی sternocleidomastoid پایین میآید و زیر پوست دیده میشود.
- ورید ژوگولار قدامی Anterior jugular vein
- نزدیک خط وسط روی عضلات infrahyoid پایین میآید؛ بالای جناغ در فضای suprasternal با ورید طرف مقابل از راه jugular venous arch ارتباط مییابد، سپس زیر SCM به خارج میپیچد…
- ورید فاسیال (صورتی) Facial vein
- ورید اصلی صورت که با angular vein در گوشهٔ داخلی چشم شروع میشود؛ در مدل همراه angular، labial، submental و common facial vein.
- ورید تمپورال سطحی Superficial temporal vein
- جلوی گوش، از روی ریشهٔ قوس zygomatic پایین میآید و وارد پاروتید میشود؛ پشت گردن mandible با maxillary vein یکی میشود و retromandibular vein را میسازد. Transverse…
- ورید پشت فکی (رترومندیبولار) Retromandibular vein
- ورید درون غدهٔ پاروتید که پشت شاخهٔ mandible از superficial temporal و maxillary veins ساخته میشود؛ در مدل همراه دو division آن.
- ورید ژوگولار داخلی Internal jugular vein
- ورید اصلی سر و گردن که در carotid sheath پایین میآید و خون مغز، صورت و گردن را تخلیه میکند.
- سینوس سیگموئید Sigmoid sinus
- سینوس وریدی سختشامهٔ Sشکل که ادامهٔ transverse sinus است و در jugular foramen به IJV تبدیل میشود.
- ورید تیروئید فوقانی Superior thyroid vein
- همراه superior thyroid artery به بالا و خارج، در مثلث کاروتید به internal jugular vein (یا common facial vein) میریزد.
- ورید ورتبرال (مهرهای) Vertebral vein
- وریدی که از suboccipital triangle در اطراف vertebral artery از سوراخهای عرضی پایین میآید.
- ورید بازویی-سری Brachiocephalic vein
- ورید بزرگ ریشهٔ گردن که از IJV و subclavian vein ساخته میشود؛ دو ورید راست و چپ SVC را میسازند.
- ورید سابکلاوین Subclavian vein
- ادامهٔ axillary vein که از جلوی scalenus anterior میگذرد و با IJV ورید brachiocephalic را میسازد.
- ورید سوپرااسکاپولار Suprascapular vein
- همراه suprascapular artery پشت و موازی ترقوه به جلو و داخل از مثلث خلفی میگذرد و معمولاً به external jugular vein (گاهی subclavian vein) میریزد.
- وریدهای افتالمیک Ophthalmic veins
- وریدهای فوقانی و تحتانی orbit که بیدریچهاند و صورت و orbit را به cavernous sinus وصل میکنند.
عصبها (۱۹)
- عصب فاسیال (VII) Facial nerve (VII)
- عصب جمجمهای هفتم که عضلات حالت چهره را عصب میدهد و همراه nervus intermedius چشایی و الیاف پاراسمپاتیک غدد را حمل میکند.
- عصب سهقلو (V) Trigeminal nerve (V)
- بزرگترین عصب جمجمهای؛ عصب حسی اصلی صورت و حرکتی عضلات جونده؛ در مدل ریشههای حسی و حرکتی.
- عصب افتالمیک (V1) Ophthalmic nerve (V1)
- شاخهٔ اول و کوچکترین شاخهٔ trigeminal؛ کاملاً حسی برای چشم، پیشانی و پشت بینی.
- عصب ماگزیلاری (V2) Maxillary nerve (V2)
- شاخهٔ دوم trigeminal؛ کاملاً حسی برای بخش میانی صورت، دندانهای بالا، کام و حفرهٔ بینی.
- عصب مندیبولار (V3) Mandibular nerve (V3)
- شاخهٔ سوم و بزرگترین شاخهٔ trigeminal؛ تنها شاخهٔ مختلط و عصب عضلات جونده؛ در مدل تقسیمات قدامی و خلفی و buccal nerve.
- عصب آلوئولار تحتانی Inferior alveolar nerve
- شاخهٔ تقسیم خلفی V3 که در کانال mandible دندانهای پایین را عصب میدهد؛ در مدل همراه mental nerve و nerve to mylohyoid.
- عصب زبانی Lingual nerve
- شاخهٔ تقسیم خلفی V3 برای حس عمومی دوسوم قدامی زبان که chorda tympani به آن میپیوندد.
- عصب زبانی-حلقی (IX) Glossopharyngeal nerve (IX)
- عصب جمجمهای نهم برای حس و چشایی یکسوم خلفی زبان و حلق، عصب stylopharyngeus و پاراسمپاتیک پاروتید.
- عصب واگ (X) Vagus nerve (X)
- عصب جمجمهای دهم که در carotid sheath پایین میآید؛ عصب حرکتی حلق، کام و حنجره و پاراسمپاتیک احشای قفسه و شکم.
- عصب فرعی (XI) Accessory nerve (XI)
- عصب جمجمهای یازدهم (بخش نخاعی) که sternocleidomastoid و trapezius را عصب میدهد و از مثلث خلفی گردن بهطور سطحی میگذرد.
- عصب زیرزبانی (XII) Hypoglossal nerve (XII)
- بین ICA و IJV پایین میآید، زیر شکم خلفی digastric به جلو میپیچد، دور occipital artery (شاخهٔ sternocleidomastoid آن) قلاب میزند، از روی ICA، ECA و حلقهٔ lingual…
- تنهٔ سمپاتیک گردنی Sympathetic trunk
- بخش گردنی زنجیرهٔ سمپاتیک با سه گانگلیون (superior، middle و inferior/stellate) که سمپاتیک سر، گردن، اندام فوقانی و قلب را تأمین میکند؛ در مدل تنه و گانگلیونها.
- شبکهٔ بازویی (ریشهها و تنهها) Brachial plexus (roots and trunks)
- بخش گردنی brachial plexus: ریشههای C5–T1 و سه تنه که بین scalenus anterior و medius بیرون میآیند و از مثلث خلفی گردن میگذرند.
- عصب بینایی (II) Optic nerve (II)
- عصب جمجمهای دوم که اطلاعات بینایی را از شبکیه به optic chiasm میبرد؛ در واقع راهی از سیستم عصبی مرکزی است که با مننژ پوشیده شده است.
- عصب محرک چشم (III) Oculomotor nerve (III)
- عصب جمجمهای سوم برای بیشتر عضلات خارج چشمی، بالا برندهٔ پلک و الیاف پاراسمپاتیک تنگ کنندهٔ مردمک و تطابق.
- عصب قرقرهای (IV) Trochlear nerve (IV)
- عصب جمجمهای چهارم، نازکترین عصب جمجمهای و تنها عصبی که از سطح خلفی ساقهٔ مغز خارج میشود؛ عصب superior oblique.
- عصب دورکننده (VI) Abducens nerve (VI)
- عصب جمجمهای ششم برای عضلهٔ lateral rectus؛ با مسیر طولانی داخلجمجمهای و آسیبپذیر.
- عصب دهلیزی-حلزونی (VIII) Vestibulocochlear nerve (VIII)
- عصب جمجمهای هشتم که شنوایی و تعادل را از گوش داخلی به ساقهٔ مغز میبرد؛ در مدل همراه بخشهای cochlear و vestibular.
- عصب کوردا تیمپانی Chorda tympani
- شاخهٔ عصب فاسیال که از گوش میانی میگذرد و چشایی دوسوم قدامی زبان و الیاف ترشحی غدد submandibular و sublingual را حمل میکند.