آناتومی تنه: قفسهٔ سینه، مدیاستن و ستون مهرهها
تنه را هم میشود لایهبهلایه خواند: از عضلات روی قفسه و دندهها تا پلور و ریه، بعد مدیاستن و قلب، دیافراگم و در پشت عضلات عمقی و ستون مهرهها. اسلایدر «عمق» در مدل سهبعدی لایهها را یکییکی کنار میزند و موردهای بالینی مثل pneumothorax، effusion، tamponade و فتق دیسک را به همان آناتومی وصل میکند.
ورود به درس تعاملیهمهٔ آموزشها
در این بسته چه هست؟
بخشهای درس: نقشه، تمرین. همهٔ بخشها روی گوشی هم کار میکنند.
سرفصلهای تمرین
۷ واحد، به ترتیب پیشنهادی:
- نمای کلی و نشانههای سطحیsternal angle، سطوح مهرهای و لایههای تنه
- دیوارهٔ قفسهٔ سینهدندهها، استرنوم، عضلات بیندندهای و بستهٔ عروقی-عصبی
- پلور و ریههالوبها، شکافها، hilum و segmentها
- مدیاستن و سطح قلبتقسیمات مدیاستن، حفرههای قلب، کرونرها و عروق بزرگ
- مدیاستن خلفی و دیافراگممری، آئورت نزولی، azygos، thoracic duct و سوراخهای دیافراگم
- ستون مهرهها و عضلات پشتمهرههای ناحیهای، دیسک، رباطها و عضلات عمقی
- بالین و تصویربرداریpneumothorax، effusion، tamponade، شکستگی دنده و فتق دیسک
ساختارهای کلیدی
فهرستی از ساختارهایی که در مدل سهبعدی این بسته میبینی، هرکدام با توضیح یکخطی.
اندامها (۲۱)
- Parietal pleura
- پردهٔ سروزی که دیوارهٔ داخلی قفسه، روی دیافراگم و کنار مدیاستن را میپوشاند؛ در مدل، یک لایهٔ نیمهشفاف برای هر دو حفرهٔ پلور است.
- Superior lobe of right lung
- لوب فوقانی ریهٔ راست؛ بالای horizontal fissure و جلوی بخش بالایی oblique fissure.
- Middle lobe of right lung
- لوب میانی که فقط در ریهٔ راست وجود دارد؛ بین horizontal fissure و بخش پایینی oblique fissure، در جلو.
- Inferior lobe of right lung
- لوب تحتانی ریهٔ راست؛ پشت و پایین oblique fissure، روی گنبد راست دیافراگم.
- Superior lobe of left lung
- لوب فوقانی ریهٔ چپ؛ جلوی oblique fissure، شامل lingula (همتای لوب میانی راست).
- Inferior lobe of left lung
- لوب تحتانی ریهٔ چپ؛ پشت و پایین oblique fissure، روی گنبد چپ دیافراگم.
- Thymus
- اندام لنفاوی اولیه در مدیاستن فوقانی و قدامی، پشت manubrium؛ در کودکی بزرگ است و در بزرگسالی با چربی جایگزین میشود.
- Pericardium
- Fibrous pericardium بیرونی و محکم، به central tendon دیافراگم و adventitia عروق بزرگ چسبیده است. Serous pericardium: لایهٔ parietal (چسبیده به fibrous) و visceral…
- Right atrium
- دهلیز راست؛ مرز راست قلب در گرافی PA را میسازد و SVC، IVC و coronary sinus به آن میریزند.
- Right ventricle
- Tricuspid valve در ورودی و pulmonary valve در خروجی (conus arteriosus/infundibulum صاف). Trabeculae carneae، papillary muscles (anterior، posterior، septal) و…
- Left atrium
- دهلیز چپ؛ بیشترِ قاعده (سطح خلفی) قلب را میسازد و چهار pulmonary vein به آن میریزند.
- Left ventricle
- بطن چپ؛ apex قلب، بیشتر سطح دیافراگمی و مرز چپ قلب را میسازد؛ دیوارهٔ آن حدود دو تا سه برابر بطن راست ضخیم است.
- Trachea
- نای؛ از لبهٔ تحتانی cricoid (C6) تا carina در سطح sternal angle (T4–T5).
- Main bronchus
- برونشهای اصلی راست و چپ از carina؛ راست کوتاهتر، پهنتر و عمودیتر است.
- Right superior lobar bronchus
- برونش لوب فوقانی راست (eparterial: بالای right pulmonary artery در hilum).
- Middle lobar bronchus
- Segmental bronchi: lateral (B4) و medial (B5).
- Right inferior lobar bronchus
- Segmental bronchi: superior (B6)، medial basal (B7)، anterior basal (B8)، lateral basal (B9)، posterior basal (B10).
- Left superior lobar bronchus
- برونش لوب فوقانی چپ؛ به بخش upper division و lingular division تقسیم میشود.
- Left inferior lobar bronchus
- Segmental bronchi: superior (B6)، anteromedial basal (B7+8)، lateral basal (B9)، posterior basal (B10).
- Oesophagus
- در مدیاستن فوقانی و خلفی پشت trachea، سپس پشت left atrium؛ از esophageal hiatus دیافراگم در T10 (با vagal trunks) میگذرد. تنگیهای طبیعی: محل شروع (cricopharyngeus)،…
- Thoracic duct
- بزرگترین مجرای لنفاوی (در مدل شماتیک)؛ لنف سهچهارم بدن را به زاویهٔ وریدی چپ میبرد.
عضلهها (۲۳)
- Pectoralis major
- عضلهٔ بزرگ بادبزنی جلوی قفسه (عضلهٔ اندام فوقانی که روی دیوارهٔ قفسه قرار دارد).
- Pectoralis minor
- عضلهٔ مثلثی زیر pectoralis major؛ axillary artery را بر اساس آن به سه بخش تقسیم میکنند.
- Serratus anterior
- عضلهٔ دندانهدار روی دیوارهٔ کناری قفسه که scapula را به قفسه میچسباند.
- Subclavius
- عضلهٔ کوچک زیر clavicle بین دندهٔ اول و clavicle.
- Trapezius
- عضلهٔ سطحی بزرگ پشت گردن و قفسه (سه بخش descending، transverse، ascending).
- Latissimus dorsi
- عضلهٔ پهن پایین پشت که از thoracolumbar fascia تا هومروس میرود.
- Rhomboid major
- عضلهٔ لوزیشکل زیر trapezius بین ستون مهره و لبهٔ داخلی scapula.
- Rhomboid minor
- عضلهٔ کوچک بالای rhomboid major.
- External intercostal muscles
- سطحیترین لایهٔ عضلات بیندندهای؛ الیاف آن از بالا و عقب به پایین و جلو میروند («دست در جیب»).
- Internal intercostal muscles
- لایهٔ میانی بیندندهای؛ الیاف آن عمود بر لایهٔ خارجی است (از پایین و عقب به بالا و جلو).
- Innermost intercostal muscles
- عمقیترین لایه؛ بستهٔ عروقی-عصبی بین internal و innermost intercostal میرود.
- Transversus thoracis
- عضلهٔ نازک روی سطح داخلی (پشتی) استرنوم و غضروفهای دندهای پایینی.
- Diaphragm
- عضلهٔ اصلی دم؛ گنبد عضلانی-وتری بین قفسهٔ سینه و شکم.
- Iliocostalis
- لاترالترین ستون erector spinae (lumborum، thoracis، cervicis).
- Longissimus
- ستون میانی و بلندترین بخش erector spinae.
- Spinalis
- مدیالترین و کوچکترین ستون erector spinae، کنار زائدههای خاری.
- Serratus posterior superior
- عضلهٔ نازک زیر rhomboidها (گروه intermediate پشت).
- Serratus posterior inferior
- عضلهٔ نازک زیر latissimus dorsi روی دندههای پایینی.
- Thoracolumbar fascia
- فاسیای عمقی که عضلات عمقی پشت را در ناحیهٔ کمری و سینهای میپوشاند (در مدل: لایهٔ خلفی).
- Semispinalis
- سطحیترین عضلهٔ گروه transversospinales.
- Multifidus
- عضلات کوتاه و پرحجم کنار زائدههای خاری، بهویژه در ناحیهٔ کمری.
- Rotatores
- عمقیترین و کوتاهترین transversospinales؛ در ناحیهٔ سینهای بهتر تکامل یافتهاند.
- Levatores costarum
- دوازده جفت عضلهٔ کوچک از transverse process تا دندهٔ پایینی.
استخوانها (۴۴)
- Clavicle
- سطح فوقانی آن نشانهٔ cupula پلور است: apex ریه و پلور تا حدود ۲–۳ cm بالای یکسوم داخلی آن میرسند.
- Scapula
- Inferior angle تقریباً همسطح دندهٔ ۷ / زائدهٔ خاری T7 است؛ spine of scapula در سطح T3.
- Costal cartilages
- غضروفهای ۱–۷ مستقیم به استرنوم (true ribs)، ۸–۱۰ به غضروف بالایی (و costal margin را میسازند)، ۱۱ و ۱۲ آزاد. مفصل اول synchondrosis است، ۲–۷ مفاصل synovial…
- Manubrium of sternum
- Jugular (suprasternal) notch همسطح لبهٔ تحتانی T2. با clavicle (sternoclavicular joint) و غضروف دندهٔ اول مفصل میشود. Sternal angle (Louis) = مفصل manubriosternal:…
- Body of sternum
- غضروفهای دندهای ۲ تا ۷ به لبههای آن میپیوندند. Xiphisternal joint حدود سطح T9.
- Xiphoid process
- همسطح T10 (xiphisternal joint T9). محل اتصال linea alba و بخش sternal دیافراگم.
- Anterior longitudinal ligament
- به تنهها و دیسکها چسبیده است و از hyperextension جلوگیری میکند.
- Posterior longitudinal ligament
- از hyperflexion جلوگیری میکند؛ در وسط پهنتر و در کنارهها باریکتر است.
- Ligamenta flava
- رباطهای زرد (الاستیک) بین laminaهای مهرههای مجاور؛ دیوارهٔ خلفی کانال نخاعی.
- Supraspinous ligament
- در گردن به ligamentum nuchae پهن تبدیل میشود. Interspinous ligaments بین زائدههای خاری.
- Radiate ligament of head of rib
- رباط بادبزنی جلوی مفصل سر دنده با تنهٔ دو مهره و دیسک (در مدل همراه costotransverse ligaments).
- Sacrum
- Promontory لبهٔ قدامی S1؛ sacral canal با sacral hiatus در پایین (محل caudal epidural). مفصل sacroiliac در کنارهها.
- Coccyx
- محل اتصال anococcygeal ligament و levator ani.
- Intervertebral disc
- دیسک بین مهرهای؛ مفصل غضروفی (symphysis) بین تنهٔ مهرهها: annulus fibrosus بیرونی و nucleus pulposus ژلاتینی.
- First rib
- سطح فوقانی: scalene tubercle (اتصال anterior scalene) با شیار subclavian vein جلوی آن و شیار subclavian artery و تنهٔ تحتانی brachial plexus پشت آن. فقط با T1 مفصل…
- Second rib
- Tuberosity for serratus anterior روی سطح خارجی آن. نقطهٔ شروع شمارش دندهها از جلو (sternal angle).
- Third rib
- دندهٔ سوم؛ دندهٔ معمولی (typical). دندهٔ حقیقی (true rib): غضروفش مستقیم به استرنوم میرسد.
- Fourth rib
- دندهٔ چهارم؛ دندهٔ معمولی (typical). دندهٔ حقیقی (true rib): غضروفش مستقیم به استرنوم میرسد.
- Fifth rib
- دندهٔ پنجم؛ دندهٔ معمولی (typical). دندهٔ حقیقی (true rib): غضروفش مستقیم به استرنوم میرسد.
- Sixth rib
- دندهٔ ششم؛ دندهٔ معمولی (typical). دندهٔ حقیقی (true rib): غضروفش مستقیم به استرنوم میرسد.
- Seventh rib
- دندهٔ هفتم؛ دندهٔ معمولی (typical). دندهٔ حقیقی (true rib): غضروفش مستقیم به استرنوم میرسد.
- Eighth rib
- دندهٔ هشتم؛ دندهٔ معمولی (typical). دندهٔ کاذب (false rib): غضروفش به غضروف دندهٔ بالایی میپیوندد و در ساختن costal margin سهم دارد.
- Ninth rib
- دندهٔ نهم؛ دندهٔ معمولی (typical). دندهٔ کاذب (false rib): غضروفش به غضروف دندهٔ بالایی میپیوندد و در ساختن costal margin سهم دارد.
- Tenth rib
- سر آن یک رویه دارد (فقط با T10). پایینترین بخش costal margin در midclavicular line نزدیک آن است (subcostal plane از لبهٔ تحتانی آن، حدود L3).
- Eleventh rib
- گردن و tubercle ندارد؛ فقط با T11 مفصل میشود.
- Twelfth rib
- فقط با T12 مفصل میشود؛ quadratus lumborum و diaphragm (lateral arcuate ligament) به آن میچسبند. پلور در پشت از زیر آن (تا حدود سطح دندهٔ ۱۲) پایینتر میرود.
- Vertebra C7
- vertebra prominens؛ زائدهٔ خاری بلند و غیر دوشاخه که زیر پوست پشت گردن بهراحتی لمس میشود.
- Vertebra T1
- اولین مهرهٔ سینهای؛ با دندهٔ اول از راه یک رویهٔ کامل و با دندهٔ دوم از راه نیمرویه مفصل میشود.
- Vertebra T2
- Costal facets برای سر دندهها روی تنه (بالایی و پایینی) و facet روی transverse process برای tubercle دنده؛ زائدهٔ خاری بلند و رو به پایین؛ facetهای مفصلی در صفحهٔ…
- Vertebra T3
- Costal facets برای سر دندهها روی تنه (بالایی و پایینی) و facet روی transverse process برای tubercle دنده؛ زائدهٔ خاری بلند و رو به پایین؛ facetهای مفصلی در صفحهٔ…
- Vertebra T4
- Costal facets روی تنه و transverse process؛ زائدهٔ خاری بلند و رو به پایین.
- Vertebra T5
- Costal facets برای سر دندهها روی تنه (بالایی و پایینی) و facet روی transverse process برای tubercle دنده؛ زائدهٔ خاری بلند و رو به پایین؛ facetهای مفصلی در صفحهٔ…
- Vertebra T6
- Costal facets برای سر دندهها روی تنه (بالایی و پایینی) و facet روی transverse process برای tubercle دنده؛ زائدهٔ خاری بلند و رو به پایین؛ facetهای مفصلی در صفحهٔ…
- Vertebra T7
- Costal facets برای سر دندهها روی تنه (بالایی و پایینی) و facet روی transverse process برای tubercle دنده؛ زائدهٔ خاری بلند و رو به پایین؛ facetهای مفصلی در صفحهٔ…
- Vertebra T8
- تنهٔ قلبیشکل، foramen گرد کوچک، زائدهٔ خاری بلند و مایل رو به پایین، facetهای مفصلی در صفحهٔ coronal (که چرخش را ممکن و flexion/extension را محدود میکند).
- Vertebra T9
- Costal facets برای سر دندهها روی تنه (بالایی و پایینی) و facet روی transverse process برای tubercle دنده؛ زائدهٔ خاری بلند و رو به پایین؛ facetهای مفصلی در صفحهٔ…
- Vertebra T10
- Facet روی transverse process ممکن است نباشد.
- Vertebra T11
- مهرهٔ سینهای با رویهٔ کامل برای دندهٔ ۱۱؛ transverse process بدون facet.
- Vertebra T12
- آخرین مهرهٔ سینهای؛ فقط با دندهٔ ۱۲ مفصل میشود و facetهای تحتانیاش کمریشکلاند.
- Vertebra L1
- تنهٔ بزرگ لوبیایی، بدون foramen transversarium و costal facet؛ زائدهٔ خاری چهارگوش و افقی؛ facetها در صفحهٔ sagittal (flexion/extension، چرخش کم).
- Vertebra L2
- تنهٔ بزرگ، pedicle و lamina کلفت، زائدهٔ خاری چهارگوش؛ facetهای مفصلی در صفحهٔ sagittal.
- Vertebra L3
- تنهٔ بزرگ، pedicle و lamina کلفت، زائدهٔ خاری چهارگوش؛ facetهای مفصلی در صفحهٔ sagittal.
- Vertebra L4
- خط بین بالای دو iliac crest (supracristal / Tuffier line) معمولاً از زائدهٔ خاری L4 یا فضای L4–L5 میگذرد.
- Vertebra L5
- Transverse processهای کلفت که به iliolumbar ligament وصلاند.
شریانها (۱۴)
- Posterior intercostal arteries
- شریانهای بیندندهای خلفی؛ در هر فضا در costal groove همراه ورید و عصب.
- Internal thoracic artery
- شریان داخلی قفسه (internal mammary)؛ حدود ۱ cm کنار استرنوم پشت غضروفهای دندهای پایین میآید.
- Right coronary artery
- شریان کرونر راست؛ در شیار coronary راست دور قلب میچرخد (در مدل همراه شاخههایش).
- Left coronary artery
- تنهٔ اصلی کرونر چپ (left main)؛ کوتاه و بین left auricle و pulmonary trunk.
- Anterior interventricular artery
- در anterior interventricular groove تا apex پایین میآید و اغلب دور apex به سطح دیافراگمی میپیچد. شاخهها: septal (دوسوم قدامی septum) و diagonal.
- Circumflex artery
- در شیار coronary چپ دور مرز چپ به پشت میرود؛ left marginal artery را میدهد. در قلب left-dominant، posterior interventricular هم از آن جدا میشود.
- Ascending aorta
- بالا و کمی به راست، پشت استرنوم؛ سه aortic sinus در ریشه؛ دو شاخهٔ کرونر تنها شاخههای آناند.
- Aortic arch
- قوس آئورت؛ کاملاً در مدیاستن فوقانی، از sternal angle تا sternal angle (T4).
- Brachiocephalic trunk
- بالا و به راست، جلوی trachea؛ پشت sternoclavicular joint راست به right common carotid و right subclavian تقسیم میشود.
- Common carotid artery
- در carotid sheath همراه internal jugular vein و vagus در گردن بالا میرود و در سطح لبهٔ فوقانی thyroid cartilage (C3–C4) دوشاخه میشود.
- Subclavian artery
- روی cupula پلور و دندهٔ اول، پشت anterior scalene؛ شاخهها: vertebral، internal thoracic، thyrocervical و costocervical trunk. در لبهٔ خارجی دندهٔ اول axillary artery…
- Pulmonary trunk
- بالا و به عقب در سمت چپ ascending aorta، داخل pericardium؛ زیر قوس آئورت (حدود T5) به right و left pulmonary arteries تقسیم میشود. Ligamentum arteriosum از left…
- Pulmonary artery
- شریان ریوی راست و چپ همراه شاخههای لوبی و segmental (در مدل با رنگ آبی: خون کماکسیژن).
- Descending thoracic aorta
- در چپ ستون مهره پایین میآید و کمکم به خط وسط و پشت oesophagus میرسد. شاخهها: posterior intercostal (۳–۱۱)، subcostal، bronchial، oesophageal، pericardial،…
وریدها (۱۰)
- Internal thoracic veins
- کنار استرنوم بالا میروند و به brachiocephalic vein همان سمت میریزند.
- Coronary sinus
- سینوس کرونر؛ بیشتر خون وریدی قلب را به دهلیز راست میبرد (در مدل همراه وریدهای قلبی).
- Superior pulmonary vein
- در hilum، جلوترین و پایینترین ساختارها وریدهای ریویاند؛ به left atrium میریزند. وریدهای intersegmental در مرز segmentها قرار دارند.
- Inferior pulmonary vein
- پایینترین ساختار hilum است، درست بالای pulmonary ligament، و به left atrium میریزد.
- Superior vena cava
- ورید اجوف فوقانی؛ از پیوستن دو brachiocephalic vein پشت غضروف دندهٔ اول راست ساخته میشود.
- Brachiocephalic vein
- ورید براکیوسفالیک؛ از پیوستن internal jugular و subclavian پشت sternoclavicular joint ساخته میشود.
- Inferior vena cava
- از caval opening دیافراگم (T8) میگذرد و پس از مسیر کوتاهی در pericardium به دهلیز راست میریزد. شاخههای right phrenic nerve همراه آن میروند.
- Azygos vein
- ورید فرد؛ دیوارهٔ خلفی قفسه را تخلیه میکند (وریدهای posterior intercostal در مدل نیستند).
- Hemi-azygos vein
- در چپ مهرهها تا حدود T9 بالا میرود و از پشت aorta، oesophagus و thoracic duct به راست میرود و به azygos میریزد.
- Accessory hemi-azygos vein
- پایین میآید و حدود T8 از پشت ساختارهای مدیاستن به azygos میپیوندد؛ گاهی به hemi-azygos.
عصبها (۵)
- Intercostal nerves
- در costal groove پایینترین عضو بستهٔ VAN است و بین internal و innermost intercostal میرود. شاخهٔ lateral cutaneous در خط midaxillary و شاخهٔ anterior cutaneous کنار…
- Vagus nerve
- راست: جلوی subclavian artery (محل جدا شدن right recurrent laryngeal که دور subclavian میچرخد)، کنار trachea، پشت ریشهٔ ریهٔ راست. چپ: بین left common carotid و left…
- Sympathetic trunk
- زنجیرهٔ سمپاتیک؛ زنجیرهٔ گانگلیونها روی سر دندهها در دو طرف ستون مهره.
- Phrenic nerve
- روی anterior scalene پایین میآید، بین subclavian artery و vein وارد قفسه میشود، جلوی ریشهٔ ریه همراه pericardiacophrenic vessels روی pericardium (راست کنار SVC و…
- Spinal dura mater
- سختشامهٔ نخاعی؛ کیسهٔ dural که نخاع و ریشهها را در کانال مهرهای دربرمیگیرد (نخاع در این مدل نیست).