آناتومی لگن و پرینه
لگن جای اندامهای ادراری، تناسلی و انتهای لولهٔ گوارش است و پرینه زیر کف آن قرار دارد. در مدل سهبعدی لایهها را از سطح تا استخوان کنار بزن، با دکمهٔ «مرد / زن» اندامهای هر جنس را ببین و با سؤالهای بالینی (pudendal block، BPH، ectopic، شکستگی لگن) تمرین کن.
ورود به درس تعاملیهمهٔ آموزشها
در این بسته چه هست؟
بخشهای درس: نقشه، تمرین. همهٔ بخشها روی گوشی هم کار میکنند.
سرفصلهای تمرین
۸ واحد، به ترتیب پیشنهادی:
- آشنایی و جهتیابیلگن بزرگ و کوچک، نواحی و لایههای مدل
- لگن استخوانی و لیگامانهاhip bone، sacrum، inlet و outlet، زن و مرد
- کف و دیوارههای لگنlevator ani، coccygeus، obturator internus، piriformis
- احشای لگن زنرحم، cervix، vagina، tube، ovary و لیگامانها
- احشای لگن مرد و مشترکمثانه، prostate، urethra، rectum
- عروق، اعصاب و لنف لگنinternal iliac، sacral plexus، pudendal و تخلیهٔ لنفاوی
- پرینهمثلثها، perineal pouchها، ischioanal fossa و anal canal
- بالین و تصویربرداریpudendal block، episiotomy، BPH، ectopic، شکستگی لگن، hemorrhoids
ساختارهای کلیدی
فهرستی از ساختارهایی که در مدل سهبعدی این بسته میبینی، هرکدام با توضیح یکخطی.
اندامها (۳۶)
- Anal region
- حاوی anal canal و external anal sphincter در وسط و دو ischioanal fossa پر از چربی در دو طرف؛ pudendal canal در دیوارهٔ لترال هر fossa است.
- Gluteal region
- زیر پوست gluteus maximus و در عمق gluteus medius/minimus، piriformis و چرخانندههای کوتاه؛ sciatic nerve زیر piriformis وارد میشود.
- Urogenital region
- نیمهٔ قدامی پرینه (urogenital triangle) بین دو ischiopubic ramus، جلوی خطی که دو ischial tuberosity را به هم وصل میکند.
- Corpus cavernosum of penis
- دو استوانهٔ نعوظی پشتی penis که در عقب بهصورت crus به ischiopubic ramus میچسبند.
- Corpus spongiosum of penis
- استوانهٔ نعوظی شکمی penis که spongy urethra از آن میگذرد؛ در پشت bulb و در جلو glans را میسازد.
- Epididymis
- لولهٔ پیچخورده روی لبهٔ خلفی بیضه (head، body، tail) که sperm را ذخیره و بالغ میکند.
- Glans penis
- انتهای گسترشیافتهٔ corpus spongiosum با external urethral orifice؛ prepuce روی آن.
- Testis
- داخل tunica vaginalis است و epididymis روی لبهٔ posterolateral آن قرار دارد. از دیوارهٔ خلفی شکم (حدود L1–L2) پایین آمده و از inguinal canal گذشته است.
- Sigmoid colon
- sigmoid mesocolon آن به شکل V وارونه است و رأسش جلوی bifurcation common iliac چپ و ureter چپ قرار دارد.
- Ureter
- در pelvic brim از جلوی bifurcation common iliac (یا ابتدای external iliac) وارد لگن میشود، روی دیوارهٔ لترال لگن جلوی internal iliac پایین میرود و مایل وارد دیوارهٔ…
- Urethra
- مرد (حدود ۱۸–۲۰ cm): intramural (preprostatic)، prostatic (مجاری ejaculatory روی seminal colliculus)، membranous (کوتاهترین و باریکترین، داخل external urethral…
- Urinary bladder
- مخزن ادرار؛ مثانهٔ خالی کاملاً در لگن و پشت pubic symphysis است و مثانهٔ پر تا شکم بالا میآید.
- Broad ligament
- سه بخش: mesometrium (کنار رحم)، mesosalpinx (دور uterine tube) و mesovarium (به ovary). uterine artery و ureter در قاعدهٔ آن و uterine tube در لبهٔ بالایی آن قرار دارند.
- Cardinal ligament
- لیگامان عرضی cervix (transverse cervical، Mackenrodt): از cervix و vagina فوقانی به دیوارهٔ لترال لگن.
- Cervix of uterus
- گردن رحم: بخش پایینی و استوانهای رحم که بخش vaginal آن در vagina برآمده است.
- Ductus deferens
- مجرای عضلانی ضخیم که sperm را از tail of epididymis به ejaculatory duct میبرد.
- Ejaculatory duct
- مجرایی که از یکی شدن ductus deferens و مجرای seminal vesicle ساخته میشود.
- Ovarian ligament
- لیگامان ovary به رحم (ligament of ovary)؛ از قطب پایینی ovary تا زاویهٔ رحم.
- Ovary
- Ovarian fossa بین external iliac (جلو-بالا) و internal iliac و ureter (پشت)؛ obturator nerve در کف fossa. با mesovarium به broad ligament، با ovarian ligament به رحم و…
- Prostate
- Base آن زیر گردن مثانه و apex آن روی external urethral sphincter است؛ جلوی آن retropubic space (Retzius) و پشت آن rectum قرار دارد (با rectoprostatic/Denonvilliers…
- Round ligament of uterus
- در broad ligament به جلو و لترال میرود، از deep inguinal ring وارد inguinal canal میشود و در labium majus پخش میشود (همتای gubernaculum).
- Seminal vesicle
- دو غدهٔ کیسهای پشت مثانه که بخش بزرگ مایع semen (فروکتوز) را میسازند.
- Suspensory ligament of ovary
- چین صفاقی از ovary به دیوارهٔ لترال لگن (infundibulopelvic ligament) که ovarian vessels را میبرد.
- Uterine tube
- Intramural (uterine)، isthmus (باریک)، ampulla (پهنترین و طولانیترین؛ محل معمول لقاح) و infundibulum با fimbriae که به حفرهٔ صفاق باز میشود. در لبهٔ بالایی broad…
- Uterosacral ligament
- لبهٔ rectouterine fold را میسازد؛ بخشی از «ring» حمایت cervix همراه cardinal ligament.
- Uterus
- در وضعیت معمول anteverted (محور cervix نسبت به vagina به جلو) و anteflexed (body نسبت به cervix به جلو) روی مثانه خم شده است. Uterine tube در cornu وارد آن میشود و…
- Vagina
- مجرای فیبروماسکولار از cervix تا vestibule، بین مثانه/urethra در جلو و rectum در پشت.
- Anal canal
- Pectinate (dentate) line مرز دو منشأ جنینی است: بالای آن endoderm (anal columns، اعصاب احشایی، superior rectal vessels، لنف به internal iliac)، پایین آن ectoderm (حس…
- Rectum
- راستروده: ادامهٔ sigmoid از جلوی S3 تا anorectal junction روی levator ani.
- Common iliac nodes
- گرههای کنار common iliac artery.
- External iliac nodes
- در امتداد عروق external iliac روی pelvic brim؛ گروههای lateral، medial و intermediate.
- Gluteal nodes
- گرههای کنار superior و inferior gluteal vessels (جزء گروه internal iliac).
- Obturator nodes
- گرههای کنار obturator artery و nerve روی دیوارهٔ لترال لگن.
- Pararectal nodes
- گرههای کنار rectum (در mesorectum).
- Sacral nodes
- گرههای جلوی sacrum کنار median/lateral sacral vessels.
- Vesical nodes
- گرههای کوچک کنار مثانه (prevesical، postvesical و lateral vesical).
عضلهها (۱۵)
- Gluteus maximus
- بزرگترین و سطحیترین عضلهٔ سرین.
- Gluteus medius
- عضلهٔ بادبزنی سرین زیر gluteus maximus.
- Gluteus minimus
- عمیقترین عضلهٔ gluteal، زیر gluteus medius.
- External anal sphincter
- اسفنکتر مخطط و ارادی دور یکسوم پایینی anal canal (بخشهای subcutaneous، superficial و deep).
- Coccygeus
- عضلهٔ مثلثی خلفی کف لگن (ischiococcygeus) روی sacrospinous ligament.
- Iliococcygeus
- بخش خلفی-لترال و نازک levator ani.
- Pubococcygeus
- بخش اصلی levator ani؛ از پشت pubis تا coccyx و anococcygeal body.
- Puborectalis
- داخلیترین بخش levator ani که دور anorectal junction یک حلقهٔ U-شکل (sling) میسازد.
- Tendinous arch of levator ani
- ضخیمشدگی fascia روی obturator internus از پشت pubis تا ischial spine.
- Iliacus
- عضلهٔ بادبزنی iliac fossa؛ همراه psoas major، iliopsoas را میسازد.
- Inferior gemellus
- عضلهٔ کوچک زیر تاندون obturator internus.
- Obturator internus
- عضلهٔ دیوارهٔ لترال لگن که از lesser sciatic foramen بیرون میرود.
- Piriformis
- عضلهٔ دیوارهٔ خلفی لگن که از greater sciatic foramen بیرون میرود؛ «کلید» ناحیهٔ gluteal.
- Psoas major
- عضلهٔ کمری که روی pelvic brim به لگن بزرگ میآید (اینجا فقط بخش پایینی).
- Superior gemellus
- عضلهٔ کوچک بالای تاندون obturator internus.
استخوانها (۱۳)
- Anterior sacro-iliac ligament
- Sacroiliac joint: مفصل synovial (قدام) + syndesmosis (خلف) با حرکت کم.
- Iliolumbar ligament
- L5 را به ilium قفل میکند و از سُر خوردن L5 روی sacrum جلوگیری میکند.
- Inguinal ligament
- لبهٔ پایینی و تاخوردهٔ aponeurosis external oblique از ASIS تا pubic tubercle.
- Obturator membrane
- غشای فیبری که obturator foramen را بهجز obturator canal در بالا میپوشاند.
- Posterior sacro-iliac ligament
- Interosseous sacroiliac ligament (قویترین) بین tuberosity of ilium و sacrum است و posterior ligament روی آن قرار دارد.
- Pubic symphysis
- مفصل غضروفی (secondary cartilaginous) بین دو body of pubis با interpubic disc.
- Sacrospinous ligament
- Greater sciatic notch را به greater sciatic foramen و lesser sciatic notch را (همراه sacrotuberous) به lesser sciatic foramen تبدیل میکند.
- Sacrotuberous ligament
- همراه sacrospinous، چرخش رو به جلوی sacrum (nutation) را محدود میکند و مرز lesser sciatic foramen است.
- Coccyx
- محل اتصال anococcygeal body، coccygeus، gluteus maximus و sacrotuberous/sacrospinous (به لبهٔ آن). Coccygeal cornua با sacral cornua مفصل میشوند.
- Femur
- بخش بالایی استخوان ران (head، neck، trochanters) برای نشان دادن hip joint.
- Hip bone
- استخوان نیملگن (os coxae) از جوش خوردن ilium، ischium و pubis در acetabulum (حدود ۱۵–۱۷ سالگی).
- Sacrum
- استخوان مثلثی که از جوش خوردن پنج مهرهٔ sacral ساخته میشود و دیوارهٔ خلفی لگن است.
- Vertebra L5
- Body پهنتر در جلو (wedge)، transverse process قوی که iliolumbar ligament به آن میچسبد.
شریانها (۱۵)
- Anterior division of internal iliac artery
- تنهٔ قدامی internal iliac که بیشتر شاخههای احشایی و پرینهای را میدهد.
- Common iliac artery
- به پایین و لترال میرود و جلوی sacroiliac joint (لبهٔ لگن، حدود L5–S1) به external و internal iliac تقسیم میشود. Ureter از جلوی این دوشاخهشدن میگذرد.
- Dorsal artery of penis
- بین deep dorsal vein (وسط) و dorsal nerve (لترال) زیر deep (Buck) fascia.
- External iliac artery
- روی لبهٔ psoas در pelvic brim پایین میرود و زیر inguinal ligament (mid-inguinal point) به femoral artery تبدیل میشود.
- Iliolumbar artery
- پشت obturator nerve و external iliac بالا میرود؛ شاخههای iliac و lumbar.
- Inferior gluteal artery
- بین S1 و S2 (یا S2–S3) و از greater sciatic foramen زیر piriformis خارج میشود.
- Internal iliac artery
- به لگن پایین میرود و روی greater sciatic foramen به anterior و posterior division تقسیم میشود.
- Internal pudendal artery
- از greater sciatic foramen (زیر piriformis) خارج میشود، دور ischial spine/sacrospinous ligament میچرخد و از lesser sciatic foramen وارد پرینه میشود؛ در pudendal…
- Median sacral artery
- در خط وسط جلوی L5، sacrum و coccyx پایین میرود.
- Obturator artery
- شاخهٔ anterior division که روی دیوارهٔ لترال لگن به obturator canal میرود.
- Posterior division of internal iliac artery
- به عقب بهسمت greater sciatic foramen.
- Superior gluteal artery
- بین lumbosacral trunk و S1 و از greater sciatic foramen بالای piriformis خارج میشود.
- Superior rectal artery
- در sigmoid mesocolon پایین میآید و پشت rectum به دو شاخه تقسیم میشود.
- Testicular artery
- روی psoas پایین میآید، از جلوی ureter و external iliac میگذرد و از deep inguinal ring وارد spermatic cord میشود.
- Uterine artery
- در قاعدهٔ broad ligament (لبهٔ cardinal ligament) بهسمت داخل، از روی ureter (حدود ۲ cm لترال به cervix) میگذرد؛ سپس پیچخورده در کنار رحم بالا میرود و با ovarian…
وریدها (۱۲)
- Common iliac vein
- از پیوستن internal و external iliac veins؛ دو common iliac جلوی L5 (سمت راست aorta) IVC را میسازند.
- Deep dorsal vein of penis
- از زیر pubic symphysis (بین arcuate pubic ligament و transverse perineal ligament) به prostatic venous plexus میرود.
- External iliac vein
- Medial به external iliac artery روی pelvic brim.
- Inferior gluteal veins
- از greater sciatic foramen زیر piriformis به internal iliac.
- Inferior rectal vein
- ورید پایین anal canal که از ischioanal fossa به internal pudendal vein میرود.
- Internal iliac vein
- وریدی در پشت و سمت medial نسبت به internal iliac artery که خون لگن را جمع میکند.
- Internal pudendal vein
- همان مسیر شریان را برعکس میپیماید: از pudendal canal و lesser sciatic foramen به greater sciatic foramen.
- Lateral sacral veins
- با median sacral vein شبکهٔ sacral venous plexus را میسازند و به internal iliac میریزند.
- Middle rectal vein
- روی کف لگن بهسمت لترال میرود و به internal iliac میریزد.
- Superior gluteal veins
- از greater sciatic foramen بالای piriformis وارد لگن میشوند و به internal iliac میریزند.
- Superior rectal vein
- ورید rectum فوقانی که به inferior mesenteric vein (سیستم portal) میریزد.
- Uterine vein
- در قاعدهٔ broad ligament به internal iliac vein میریزند.
عصبها (۷)
- Nerve to piriformis
- مستقیم وارد سطح قدامی piriformis میشود.
- Nerve to quadratus femoris
- از greater sciatic foramen زیر piriformis خارج میشود و جلوی (عمیقتر از) sciatic nerve میرود.
- Obturator nerve
- از لبهٔ medial psoas بیرون میآید، روی دیوارهٔ لترال لگن (کف ovarian fossa در زن) پایین میرود و از obturator canal به ران میرسد.
- Posterior femoral cutaneous nerve
- از greater sciatic foramen زیر piriformis خارج میشود، زیر gluteus maximus به پشت ران میرود و شاخهٔ perineal آن به پرینه میرسد.
- Pudendal nerve
- از greater sciatic foramen زیر piriformis خارج میشود، پشت ischial spine/sacrospinous ligament دور میزند و از lesser sciatic foramen در pudendal canal (Alcock) روی…
- Sciatic nerve
- از greater sciatic foramen زیر piriformis خارج میشود و روی gemelli، obturator internus و quadratus femoris، بین greater trochanter و ischial tuberosity، به پشت ران…
- Superior gluteal nerve
- از greater sciatic foramen بالای piriformis خارج میشود و همراه superior gluteal vessels بین gluteus medius و minimus میرود.